| Գրել է Լուսանցք | |
| 13-05-2011 | |
| Պատմության մութ ծալքերից՝ առանց գրաքննության - Հայի հակահիսուսականը Ի՞նչ են հուշում հայկական առածները, ասացվածքները, հեքիաթներն ու զրույցները  Հակահիսուսական ասելով հասկանանք քրիստոնեության հիմնադրի՝ Հիսուսի վարդապետության, դրա հիման վրա ձեւավորված քրիստոնեական ավան-դույթների, քրիստոնեական «հոգեւոր» կառույցի՝ եկեղեցու, եկեղեցականության եւ այն ամենի մերժողական քննադատությունը, ինչ կապ-վում է այդ կրոնի, դրա կառույցի ու սպասավորների հետ: Ընդունված է կարծել, որ այդ քննադատությունը առաջացել (տակավին այդ կրոնի առաջացման ժամանակներում՝ Հռոմեական կայսրությունում), ձեւավորվել (վերածնունդ եւ նոր ժամանակներ) ու իր լրումին է հասել (նորագույն ժա-մանակներ) Արեւմուտքում: Լրումին հասնելու առումով հիշենք գերմանացի մեծ փիլիսոփա Նիցշեին, ում գործերից մեկը ուղղակի կոչվում է «Հակաքրիստոսական», նույնն է թե՝ հակահիսուսական: Սակայն, հայ գրավոր ու բանահյուսական մշակույթին շատ թե քիչ ծանոթը չի կարող չգալ այն համոզման, որ Հայն էլ ունի իր հակահիսուսա-կանը, որը, ճիշտ է, թեեւ այնպես ընդգրկուն ու մանրակրկիտ չէ, ինչպես արեւմտյանը, բայց իր էությամբ ավելի խորաթափանց ու երեւույ-թի էությունը վեր հանող է: Բացի այդ՝ Հայի հակահիսուսականը պարզապես քննադատություն քննադատության համար չէ, ինչպես արեւմտյա-նում, որը թեեւ ժխտում է քրիստոնեական կրոնը, բայց դրա փոխարեն դրա նման դարձյալ մարդակենտրոն ինչ-որ գաղափարախոսություն է առա-ջարկում՝ աթեիզմ, «սիրո կրոն», գերմարդու կենսափիլիսոփայություն եւ այլն. Հայը շարունակելով ապրել արիական ցեղի բնօրրանում (դրա հետեւանքով նա քիչ է հեռացել իր արմատներից ու արմատային հոգեւոր ընկալումներից) ու լինելով ցեղային հավատքի պահող-պահ-պանողը, Հիսուսի ու նրա հետ կապված երեւույթները ոչ միայն ժխտում է, այլեւ տալիս է այն ազգային (ցեղային, հավատքային) ընկա-լումները, որոնք հատուկ են մարդու իր տեսակին: Կտեսնենք՝ չկա որեւէ հայ մեծ գրող (հիմնականում գրղներին ենք անդրադառնալու), ով այս կամ այն չափով իր հակահիսուսականը չունենա: Եվ եթե մերօրյա հայը իրեն իր մեծերով կրթի, դաստիարակի, միայն արտաքուստ չասի, թե սիրում է Նարեկացուն, Չարենցին, Թումանյանին..., այլեւ՝ ըստ էության, ապա նրանում Հիսուսի ու նրա կրոնի «իզնութոզը» կվերանա: Բայց զանգվածային հայի պարագայում մենք դա չենք տեսնում. երեկ նա աթեիստ էր, այսօր՝ հանկարծակի քրիստոնյա դարձավ (կարծես հավատքի հարցը մեկ-երկու օրում է լուծվում) ու արդեն լոլո է կարդում իր հեթանոս հայրենակիցների (անգամ՝ հեթանոս մեծ նախնիների), աթեիստների ու մյուս հավատամքներն ունեցողների գլխին:Հավատքի հարցը հայի համար կենսական նշանակություն ունի: Եվ եթե նրա մեծամասնությունը շարունակի այսպես հավատքային ապաճ ապրել, իր ցեղի Արարչա-աստվածակենտրոն հզոր հավատքին ապավինելու փոխարեն՝ այլոց ստեղծած կրոնին ապավինի (հավասար է աստվածամերժության), ապա հայ-Հայաստանի գոյությունը վաղը հարցականի տակ կդրվի: Այդ մեծամասնությանը, հատկապես դրա մտավորական տեսակին, հարկ եմ համարում հիշեցնել մեր մեծ նախնիների սույն հակահիսուսականի մասին: Իհարկե՝ հնարավորինս համառոտակի: Հարցի ներկայացման համար հետեւյալ կարգը ընտրենք. հատուկ միտում չունենալով՝ պատահականորեն թերթենք հայ բանահյուսության ու գրականության էջերը: Կտեսնենք՝ որ էջը որ բացում ենք, Հայի հակահիսուսականին ենք ականատես լինում: Դրանից ինքնին հարց է ծագում՝ մերօրյա մոլեռանդ հայ քրիստոնյաները որտեղի՞ց են իրենց հավատքային համոզմունքները քաղում: Նրանք եթե հայ են, ապա մի՞թե հայ մշակույթից դուրս ու անկախ են, հայ մշակույթից ոչ մի դաս չեն քաղում: Եթե ոչ, ապա թող անկեղծ ասեն, որ իրենց հոգեւոր աշխար-հը ջհուդածին է, ու իրենք էլ՝ այդ ազգի մի շառավիղը: Ընդդեմ Եհովայի ու նրա «որդու»՝ Հիսուսի Հայի հակահիսուսականի առանցքը բնականաբար Հիսուսն ու նրա հայրը՝ Եհովան են: Հայի առած-ասացվածքները, զրույցները, հեքիաթները նրա կենսափորձի խտացում իմաստության արտահայտություններից են: Դրանցում նա ոչ մեկ անգամ է իր ժխտողական վերաբերմունքն արտահայտել դարեր ի վեր ակամա իր կյանք մտած Եհովա ու Հիսուս երեւույթների, դրա հետ կապված կրոնների նկատմամբ: Բերենք օրինակներ: - Առածներից մեկում իմաստուն Հայը ձեռք առնելով քրիստոնյա հային, ասում է. «Քրիստոսին աչքով չտեսավ, խելքով ճանչցավ»: Նույն ժան-րում իմաստասիրող Հայը բազմիցս նշում է աչքով տեսնելու (իր կամ իր նախնիների,-տարբերություն չկա) կարեւորությունը թե՛ խելքի եւ թե՛ հավատքի համար. հետեւաբար՝ իր այդ առածով իմաստուն Հայը ասել կուզի, որ զգայություններից անկախ զուտ խելքով ճանա-չելը ճանաչել չէ, հայ քրիստոնյայի անզգայելի Հիսուսը գոյություն չունի, նա վերացական բանի է հավատում: Հիսուսին ու նրա հո-րը չտեսած, բայց «խելքով» (իրավիճակի թելադրանքով, վախի բերումով, կրոնական գովազդին տրվելով,-հեղ.) նրանց հավատացյալը դարձածի վերաբեր-յալ նույն մեր առածանին ասում է. «Հավատքն հիմ է պետք ա, վրա քսվածը հավատք չէ», կամ էլ՝ «անհավատ բանին մի հավատա»: Հայկական այլ առած-ասաց-վածքներում կրոնական աստծո նկատմամբ մերժողական վերաբերմունքն արդեն ավելի ուղղակիորեն է արտահայտվում: Օրինակ՝ «աստված հեչ բան չու-նի, որ տա մարդկանց», «աստված հարուստի կողմն է», «աստված ողորմած է՝ ըսողը անոթի կմնա», «աստծուց խնդրիր, բայց ձեռքիցդ բահը մի գցիր» (ա-սածի աշխատասիրության այս խորհուրդը քրիստոնեական «հաց տուր մեզ հանապազօր»՝ մարդու մեջ մուրացկանություն առաջ բերող այդ քա-րոզի ճիշտ հակառակը չէ՞,-հեղ.):- «Սլիկ Էրեց». սատիրական հեթիաքում հերոսը՝ Սլիկ երեցը որոշում է տուն-տեղով ելնել, գնալ դրախտ: Դրախտի ճանապարհին հանդիպած եբ-րայական բիբլիայի գլխավոր անձանց, ինչ է թե դրանք անարժան լինելով դրախտ էին ընկել, երեցը ի՜նչ ծաղրալից ու նախատող խոսքեր ասես չի ասում: Վերջում հանդիպած Հիսուսին երեցն ասում է. «Հա՜յ աստված, զքու տուն լե ավիրե. օր դու շատ աղեկ մարդըմ էղնեիր, զքըզի չըն բռնի, չըն չարչըրի»: Ի վերջո երեցը հիասթափված ու ջղայնացած բիբլիայի անձանց էլ, նրանց դրախտի վրա էլ, կնոջն ասում է. «Դարձի, կնի՛կ, դարձի էրթանք. աստված քարուքանդ ու բրիշակ էնե հըմալ դրախտ, օր իդա խաթեր դավաճի չընի մարդու»: Հեքիաթը բիբլիայի «աստծո» մյուս գլխավոր անձանց ու նրանց հետ կապված պատումների նկատմամբ հավատի նշույլ անգամ չի թողնում: - Միջնադարյան հեթիաթագիր (նաեւ՝ հեքիաթ մշակող) Վարդան Այգեկցու «Աղքատն ու ավետարանը» հեքիաթում աղքատը եկեղեցում լսելով քահա-նայի՝ ավետարանի ընթերցանության այն հատվածը, որտեղ Հիսուսն ասում է, թե «օտարական էի, ընդունեցիք ինձ, մերկ էի՝ հագցրիք ինձ, քաղցած էի՝ կերակրեցիք ինձ», զարմանում է թե՝ «մի՞թե աստված այդ բաների պակասությունն ուներ եւ այդ ամենն իր համար ասաց»: Հեքիա-թը գրեթե ուղղակի ժխտում է Հիսուսի՝ որպես թե աստված լինելը:- Նույն մեր հեքիաթագրի՝ «Պառվու խրատ աստծուն» հեքիաթում արտահայտվում է հայի (ի դեմս հարյուր տարեկան պառավի) արմանք-զարմանքը աշխարհը կործանելու մարմաջով տարված բիբլիայի «աստծո» նկատմամբ: Հեքիաթում մահվան եզրին կանգնած պառավը աշխարհը «աղեկցնելու» հոգ-սով է ապրում, իսկ քրիստոնեական «աստվածը»՝ կործանելու: - «Աղոթարանն ու էշը» հեքիաթում էլ հավատքի փշրանք անգամ չի մնում բիբլիայի Նոր կտակարանում «Հայր մեր» աղոթքն ասողի, նրա ասա-ծի ու նրա «հոր»՝ Եհովայի նկատմամբ: Հեքիաթում եկեղեցում «Հայր մեր» աղոթքն ասող գյուղացու ուշքն ու միտքը լինում է ոչ թե աղոթքում ասվածները, այլ՝ եկեղեցու դռանը կապած էշը. դե գյուղացուն իրական կյանքն էր գրավում եւ ոչ թե վերացական,-ի՜նչ կարող էր նա ա-նել: Չկարողանալով քրիստոնեական համաճարակի դեմն առնել՝ Տրդատ արքան թույն ընդունեց Անդրադառնանք հայ գրականության մեջ արտահայտված հակահիսուսականին:Մեր օրերի հայի մեջ տարածված կարծիքին եթե հավատալու լինենք, ապա հայն իր ծնված օրվանից սպասել է Հռոմեական կայսրության մի անկյու-նում Հիսուսի լույս աշխարհ գալուն, որ նա ստեղծի իր կրոնը, դա ձեւավորվի, ապա դրա հետեւորդներից մեկը՝ հրեա Պարթեւ Գրիգորիսը 3-րդ դարում գա Հայաստան ու այդ կրոնը տարածի երկրում: Բայց այդ՝ մերօրյա զանգվածային կարծիքով հո չի՞ որոշվում ճշմարտությունը. կա պատ-մություն, կան 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ դարերում Հայաստանի, որպես թե դարձի գալու, ժամանակակիցների, ընդ որում, ոչ սովորական վկայություննե-րը: - Ընդունված է կարծել, որ Տրդատը՝ Դիոկղետիանոս հռոմեական կայսեր կողմից Հայաստանի թագավոր նշանակվածը, Հիսուսի ուսմունքը սիրահո-ժար ընդունեց ու դա ցնծությամբ հռչակեց որպես իր երկրի պետական կրոն: Եվ դա որպես թե առաջինը աշխարհի բոլոր թագավորների մեջ: Բայց նույն մեր այդ թագավորը, ըստ Ագաթանգեղոսի, մինչ 301թ.-ն իր երկրի բնակչությանը հղած հրովարտակներում Հիսուսի ուսմունքը դի-տում է ոչ ավել, ոչ պակաս, որպես աստվածամերժություն, բուն հայոց հավատքի, «աստվածների պաշտամունքը» դրժող «աղանդ»: Նույն պատմիչի մեկ այլ վկայությամբ՝ թագավորն իր քրիստոնյա գրագրի՝ Գրիգորիսի օգնությամբ պարզելով այդ աղանդի հիմնադրի ով լինելը, ասում է, որ նա «մահվան վերակացու», «մարդկանց ոսկորների» պահապան է: Թագավորը հասկանում էր, որ խաչվածի կրոնը ոչ թե կյանքի կրոն է, այլ՝ մահվան (հետո նա դրանում իր աչքերով համոզվեց), այն ոչ թե ապրողների համար է, այլ՝ մեռյալների, այն էլ ոչ թե իր երկրի մեռյալների, այլ՝ օտար երկրների (հետո եկեղեցին ցույց տվեց, որ իր գործը ոչ այլ ինչ է, քան մեռել թաղելն ու ոսկորապաշտությունը): Հիսուսին ու նրա ուսմունքը նախասկզբնապես որպես այդպիսին գնահատող մեր թագավորը կարո՞ղ էր հետագայում իր պատկերացումները փոխել ու «դարձի» գալ: Անտարակույս՝ ոչ: Անտարակուսելի է նաեւ, որ թագավորին երկրի՝ իր վերահսկողությունից դուրս եկած հռոմեահպատակ ու հռոմեա-սեր ուժերն են ստիպել «դարձի» գալ: Եվ նա մի գուցե դրան արտաքուստ գնացել է (այդ ուժերի կողմից երկիրը հիմնահատակ բնաջնջելու եւ բնակչությանը ամբողջովին ոչնչացնելու վտանգը կար): Բայց գնացել է ոչ կամովին: Եվ արքան իր ամբողջ կյանքի ընթացքում միշտ հավատարիմ մնաց իր հակահիսուսական դիրքորոշմանը. նա ատեց թե՛ քրիստոնեությունն ու դրա հիմնադրին եւ թե՛ ուսմունքը տարածողներին: Եվ դրանց մեջ հատկապես՝ իր տոհմական թշնամուն՝ Գրիգորիսին: Ի վերջո չկարողանալով քրիստոնեական համաճարակի դեմն առնել՝ թույն ընդու-նելով կնքեց իր ողբերգական մահկանացուն (Խորենացի): - Արքայի հետ մեկտեղ «անտոհմների», խառնածիների, «ոչինչների», «անտունների», խեւերի ու «հոգով աղքատների» կրոնի հիմնադրին ու նրա ուսմունքը չընդունեցին նաեւ երկրի թե՛ սովորական բնակչությունը եւ թե՛ նախարարներն ու իշխանները: Ողջ ազգը,-վկայում է Խո-րենացին,- դիմադրություն ցուցաբերեց Հիսուսի կրոնի հանդեպ: Երկրի բնակչությունն էլ հասկանում էր այն պարզ իրողությունը, որ Գրիգորիսի՝ հրով ու սրով մտցվող կրոնը ոչ մի կապ չունի հավատքի ու աստվածապաշտության հետ, որ դա մի՝ մարդու կողմից ստեղծված քաղա-քական նպատակներ հետապնդող աղանդ է: Ահավասիկ դա վկայող փաստեր: - «Վա՜յ մեզ, վա՜յ մեզ, վա՜յ մեզ, որովհետեւ ամբողջ երկրից մեզ փախստական արեց մարդու դուստր Մարիամի որդին՝ Հիսուսը: Այստեղից էլ բանտարկվածի ու մեռածի (Գրիգորիսի,-հեղ.) ձեռքով մեզ վիճակվեց փախստական լինել»,- հիշատակում է 301-ի մեծ եղեռնը ապրած հայերից մեկի «վա՜յ»-ը Ագաթանգեղոսը: - Մեկ այլ քրիստոնյա պատմիչ՝ Բուզանդը, Հիսուսի կրոնը չընդունելու ու նրա վկաներին (անգամ կաթողի-կոսներին ու եպիսկոպոսներին) հա՜ սպանելու համար հայերին համարելով «կամակոր ազգ», «պնդերես», «խստասիրտ», «խստաշունչ որդիք», նկատում է. «Վաղուց ի վեր (նկատի ունի 301թ.-ից մինչեւ իր ապրած ժամանակները,-հեղ.), երբ նրանք (հայերը,-հեղ.) քրիստոնեության ա-նունն ստացան՝ այդ կրոնը հանձն առան հարկից ստիպված1՝ իբրեւ մի մարդկային սովորություն, իբրեւ մի մոլորություն, առանց ջերմե-ռանդ հավատի»: (Այսօրվա անգետ հայը ե՞րբ պետք է հասկանա, որ հայը ոչ 301թ. եւ ոչ էլ հետայդու քրիստոնեությունը չի ընդունել, հասկանա ու դեսուդեն հիմարաբար չպարծենա, թե «առաջինը մենք ենք քրիստոնեություն ընդունել»): 5-րդ դարից հետոյի՝ հայի հակահիսուսակա-նին գալով՝ գայթակղություն, բուռն գայթակղություն է առաջանում անդրադառնալ պավլիկյանների ու թոնդրակեցիների (քրիստոնեական պատ-մագրության մեջ այդպես անորոշ ձեւակերպված, իրականում՝ արեւորդաց հայի) հակահիսուսականին, նրան՝ դարեր ի վեր հայի հոգին ու մար-մինը ուտող՝ քրիստոնեության դեմ պայքարին, բայց հիշենք միայն այդ հակահիսուսականների ամփոփում Նարեկացու հակահիսուսակա-նին, որը մինչ այդ եղած հայի հակահիսուսականներից ամենաամբողջականն ու խորն է: Այդ հակահիսուսականից էլ այստեղ դարձյալ հաղթա-հարելով մեր գայթակղությունը, «Մատյան»-ից միայն 1-2 դրվագ հիշենք: - «Ինչպե՞ս կարող եմ ճանապարհի վրա ընկած խոսքի սերմը/ Եվ չարի հետ միաբանված կամքը անվանել սուրբ»,- գրում է մեր հանճարը՝ նկատի ու-նենալով Գրիգորիսի (ու նրա պեսների) կողմից Հռոմի ճանապարհներին թափած հիսուսական «խոսքի սերմերի» (գաղափարների) հավաքում-Հայաստան բերումը, դրանք իր (իրենց)՝ «չարի հետ միաբանված կամքի» (քրիստոնյաների արած չար գործերն են նկատի առնվում) հետ միավորու-մը եւ այդ միավորումից քրիստոնեական «սուրբ» բաների (եկեղեցի, եկեղեցական գրքեր) ստեղծումը. հայն ինչպե՞ս այդպիսի բաները սուրբ համարի,-հարցնում է Նարեկացին: - Հետեւյալ՝ «եվ Հիսուսն ինչու՞ մեղավոր լինի ադամյան մարմնով՝/ Կարեկցելով ինձ՝ հանցավորապես Հորը (Եհովային, -հեղ.) աղոթած լինելու համար»: Երկու տողերում մեր հանճարը, կրկնելով թոնդրակեցիներին, որ Հիսուսը մարդ՝ ադամածին է (անգամ ոչ աստվածամարդ, էլ չա-սած Աստծո մասին), ի տարբերություն նրանց ասում է, որ Հիսուսը ի՜նչ մեղավոր է հայի կատարած մեղքերի համար, չէ՞ որ նա նախասկզբնա-պես ոչ մի կապ չի ունեցել հայի ու նրա գործած մեղքերի հետ եւ ինքը՝ հայն է նրա հորը՝ Եհովային (ոչ իր աստծուն,-հեղ.) աղոթել ու նրանից փրկություն հուսացել, ինչը Եհովան երբեք էլ հային չէր տա (նորկտակարանյան դրվագներից մեկում Հիսուսն անգամ կարեկցում է, իհարկե՝ չարամտորեն է կարեկցում, որ հեթանոսները իր «հորից» են օրերից մի օր «լույս» սպասելու՝ իրենք լույսի մեջ ապրելով): - «Մատյան»-ի հետեւյալ դրվագում մեր խորաթափանցը արդեն պատմականորեն ու ըստ էության է քննում, թաքնասացության ամենազարմանալի հնարքներին դիմելով, «Հիսուս» անձն ու երեւույթը՝ դրանց նկատմամբ իր անսքող ատելությունն արտահայտելով (փակագծերում բերված բա-ցատրություններն իմն են). «Դուրս հանեցին քեզ (Հիսուսիդ) որպես ողջակեզ./ Կախեցին, ինչպես սաբեկա խոյը, որին քաշ տվին իր եղջյուրներից./ տարածեցին խաչի սեղանի վրա իբրեւ պատարագ,/ Բեւեռեցին որպես չարագործի, կապկապեցին իբրեւ ապստամբի2/ Երկնավոր խաղա-ղությանդ (Միհրիդ)՝ իբրեւ ավազակ,/ Անկապտելի մեծությանդ (Վահագնիդ)՝ իբրեւ խղճալի,/ ... Կենաց պատճառիդ (Անահտիդ)՝ իբրեւ արժանավոր՝ սա-տակիչ մահվան,/ Ավետարանի նկարչիդ (Տիրիդ)՝ իբրեւ օրենքի հայհոյիչ,/ Մարգարեների տիրոջդ ու կատարելությանդ (Տիրիդ)՝ իբրեւ գրվածք-ներն համառոտող,/ ... Սպառող կրակիդ (Վահագնիդ)՝ իբրեւ հաղթահարված մի կալանավոր,/ Ահավորիդ երկնի եւ երկրի (Միհրիդ)՝ իբրեւ հավաստի պատ-ժապարտ,/ Անմատույց լույսով պարածածկյալիդ (Միհրիդ)՝ իբրեւ հողածին մի ձերբակալված»:Միջնադարյան մեր մյուս հակահիսուսականը՝ Ֆրիկը իր «Բան ի Ֆրիկ գրքույն» ստեղծագործության մեջ վեճի է բռնվում քրիստոնեական «աստ-ծո» (ավելի ստույգ՝ եկեղեցու կողմից որպես աստված ներկայացվածի) հետ այն բանի համար, որ նա չար ու անարդար աստված է եւ որ նա բարկացել է «Հայոց ազգի» վրա, «որպես Հրեիցն Իսրայելի./ Զինչ բարկութիւն ի քեն թափի,/ Նա ի վերա մեր գա կուտի»: Քրիստոնեական «աստծո» դեմ մեր գանգատագիրը, թվարկելով այդ «աստծո» անունից (ու թելադրմամբ) երկրի վրա տեղի ունեցող անթիվ-անհամար չարություններն ու անարդարութ-յունները, ի վերջո իր ընթերցողին այն համոզմանն է բերում, որ այդ աստվածը ամենեւին էլ աստված չէ (զուտ երկրային շահերով առաջ-նորդվող մարդ է), քանի որ «ամենակալ աստվածը» «բարի» ու «արդար» է լինում եւ, հետեւաբար, որ հայը եկեղեցու դավանած «աստծուն» չպետք է հավատա ու պաշտի: 1 Հայաստանում Հռոմի կողմից հաստատված քրիստոնեական կրոնապետության կողմից քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելը, իսկ դա պատ-միչը հասկանում էր, դեռ չէր նշանակում, որ Հայաստանի բուն իշխանությունն ու բնակչությունն այդ կրոնն ընդունեցին:2 Նկատի է առնվում Հիսուսի ժամանակակից հրեական վերնախավի, հրեա բնակչության եւ հռոմեական իշխանությունների կողմից նրան որ-պես այդպիսին դիտելը: Կղերեն ազգն արդեն բարիք չըսպասեր Միջնադարից գանք 19-20-րդ դարեր: Այդ դարերին բնորոշ էր կրոնաեկեղեցական կապանքներից հարաբերական ազատությունը: Որը եւ հիմք եղավ, որպեսզի հայի հակահիսուսականը դառնար ավելի բացորոշ ու անթաքույց:Հայի նոր հակահիսուսականի սկզբնավորողը եղավ Խաչատուր Աբովյանը՝ Մաշտոցից հետո մեր երկրորդ մեծ լուսավորիչը: Նրա գրվածքներում իհարկե քրիստոնեական կրոնի ու դրա հիմնադրի դեմ ուղղակիորեն արտահայտված հատվածներ չկան: Իսկ չկան, որովհետեւ նա գիտակցում էր, որ Հի-սուսն ու նրա ուսմունքը (նաեւ եկեղեցին ու եկեղեցականությունը) հայ կյանքի դեռեւս զորեղ բացասական ուժերից են եւ, ուղղակիո-րեն դեմ դուրս գալ դրանց, կնշանակեր անկատար թողնել իր բուն փափագը՝ կրոնա-եկեղեցականացված հայ գրավոր խոսքի հայացումը եւ այդ հիման վրա եկեղեցական կրթություն-դաստիարակությունը հայ ազգայինով փոխարինելը (301-ից ի վեր, ինչպես հայտնի է, եկեղեցին ողջ հոգե-ւոր ոլորտը սեփականաշնորհել, նրանում մենատիրական կարգեր էր սահմանել): Ահա թե ինչու մեր մեծ լուսավորիչը իր մեծ գործով հային վերստին կրոնա-եկեղեցականից ձերբազատ հայեցի գիր-գրականությունը, դրա հիմամբ՝ հայեցի կրթություն-դաստիարակությունը պարգեւե-լով՝ իր հակահիսուսականը ներկայացրեց,-մի բան, որն ավելի դժվար էր, քան մեր մյուս հակահիսուսականների արածները: Մասնավորապես՝ հայ գրականություն բերած Աբովյանի հերոսի՝ Աղասու՝ տիպիկ հայի կերպարում կրոնա-եկեղեցական «հերոսների» իզն ու թոզն անգամ չկա: Մեր լուսավորչի հակահիսուսական գործի մյուս արտահայտությունը հայոց սուրբ սար՝ Մասիս բարձրանալը, ոչ պակաս խորհրդանշական է: Բանն այն է, որ 301-ից ի վեր, երբ հուդա-քրիստոնեական եկեղեցին հայ կյանքում «հոգեւոր» մենատիրություն հաստատեց, հային, անգամ եկեղե-ցական հային, արգելեց ոտքը իր սուրբ սարին դիպցնել: Եկեղեցու «հիմնավորումը», ըստ Աբովյանի, հետեւյալն էր. «Տերն (պարզ է՝ Եհովան է նկատի առնվում) արգելել է որեւէ մահկանացուի ոտք դնել այդ սուրբ վայրը, այլապես նա կենթարկվի նրա աստվածային զայրույթին»: Իրակա-նությունն այն էր, որ Նոյի սերունդները, հանձին հուդա-քրիստոնյաների, Դրախտավայր՝ իրենց մարդատեսակի երբեմնի փրկարան «հաղ-թականորեն» վերադարձած եւ Դրախտավայրի գլխավոր սրբատեղիին տիրացած պատկերացնելով, դրա բուն տիրոջը՝ հային խստիվ արգելեցին այդտեղ հայտնվել, որպեսզի նա իր կենաց սարում իր տիեզերական զորությունների հետ չհարաբերվի: Փաստորեն, Խաչատուր Աբովյանը, ի հեճուկս եկեղեցական արգելանքի, բարձրացավ հայի սուրբ սարը: Եվ նա գիտակցեց իր քայլի մեծագործոթյունը. «Ես ինձ համարում էի ամենաերջանիկ մարդը Ասիայի սրտում, որ եղել եմ իմ նախնիների սրբազան վայրում»,-գրում է նա: Հասկանալի է, եկեղեցին չէր ներելու Աբովյանին նրա այս արածների համար: Ահա թե ինչու օրերից մի օր մեր լուսավորիչը տանից դուրս եկավ ու չվերադարձավ...Խաչատուր Աբովյանի գործնական հակահիսուսականը այն աստիճան տպավորվեց Րաֆֆու մեջ, որ նա սկսեց արդեն ամենաուղղակի ձեւով արտահայտել հա-յի հակահիսուսականը. նրա գրվածքները լեփ-լեցուն են հակահիսուսական դատողություններով ու խոհերով: «Կայծեր»-ի էջերից մեկում կար-դում ենք, որ քրիստոնյա քարոզիչները մարդու հոգինն ու մարմինը թուլացնող նորկտակարանային «հազար ու մեկ հիմարություններ» լցնելով խեղճ մարդու գլուխը՝ նրան դարձնում են «ոչ թե մարդ», այլ՝ «կույր հավ»՝ «որպես քուրդն է ասում»: Իսկ «Ջալալեդին» վիպակի հերոսներից մեկը այսպես է արտահայտում իր՝ ափեափ լցված ատելությունը քրիստոնեական «գիր ու դպրության» հանդեպ. «Խմում եմ այս բաժակը առանց նվիրելու ձեզ, ով գիր ու դպրություն, որովհետեւ դուք չտվեցիք մեզ այն, ինչ որ պահանջում է կյանքը եւ իրական աշխար-հը: Դուք լցրիք մեր գլուխը ունայն, վերացական ցնորքներով: Դուք չծանոթացրիք մեզ մարդկային պահանջների հետ եւ չտվեցիք այն, որ պետք էր ապրելու եւ հանգիստ ու բախտավոր ապրելու համար: Դուք ավելի զարգացրիք մեր մեջ սեւ նախապաշարմունքը եւ փակեցիք մեր աչքե-րը լույս եւ ճշմարտությունը տեսնելու համար: Դուք մեզանից դիակներ պատրաստեցիք, որոնց մեջ մեռած է ամեն մարդկային բարձր եւ վսեմ զգացմունք: Դուք ավելի պնդացրիք մեր ստրկության շղթաները... Ձե՜զ ենք պարտական, ով գիր եւ դպրություն, մեր այժմյան դժբախ-տություններով.- դուք չտվեցիք մեզ առողջ միտք եւ առողջ գաղափար, եւ զրկելով մեզ ճիշտ եւ իրական գիտությունից, զրկեցիք եւ կյան-քից...»: Մեծ գրողը գիտակցում էր, որ հենց քրիստոնեությունն ու նրա կառույց եկեղեցին են այնպես թունավորել հայի հոգին, որ նա դարձել է անհայրենազգաց ու անազգաճանաչ, հոտ, խուժդուժ ինչ-որ բան, անինքնաճանաչ ստրուկ. «Եկեղեցականը միշտ ընդդեմ է ազգայնության գաղափարին. նա ճանաչում է ազգը միայն կրոնքի անունով. նրա «հոտի» մեջ «խուժդուժ, սկյութացի եւ հույն»-բոլորը մեկ են: Եկեղեցակա-նը միշտ ընդդեմ է աշխարհային բարեկեցության. նա չէ կարող համբերել, որ մարդը ճանաչեր իր հայրենիքը... Եկեղեցականը հերքում է ներկա աշխարհը. նրա հայրենիքը երկինքն է: Ուրեմն մի ժողովուրդ, որ հանձնված է եկեղեցականի կրթությանը, կարո՞ղ է մտածել այս բանե-րը.- թե ինքը մի ազգի որդի է, ունի իր առանձնահատկությունները, իր պատմությունը եւ իր ավանդությունները, որոնք իր համար նույնքան սուրբ են, որքան սուրբ է ազգային ինքնուրույնությունը»,- լսում ենք գրողի սիրած հերոսի՝ Ասլանի («Կայծեր») շուր-թերից (նրա ասածներից հետեւում է. մերօրյա իշխանությունը, հայի հոգեւոր կյանքի տնօրինությունը հանձնելով եկեղեցու ձեռ-քը, դրանով իսկ հայ Հայաստանի գլխին մի մեծ քար է գցում՝ դյուրացնելով մեր ու, գուցե, իրենց թշնամիների գործը): Սա էլ Րաֆֆու հա-կահիսուսականից մի քանի դրվագ, այն գրողի, ում գրական հոգեւոր քուրայով են անցել 19-20-րդ դարերի գրեթե բոլոր հայ մեծանուն գրող-ները: Միքայել Նալբանդյանը, ում բանաստեղծություններից մեկի խոսքերով մերօրյա անկախ Հայաստանն իր հիմնը կազմեց..., եկեղեցու սպա-սավորներին համարում է «(տղամարդու,-հեղ) մի տեսակ երկարաքղանցք, ովքեր այդպիսին լինելով հանդերձ երկար ժամանակ խորամանկորեն կա-րողացան տիրել մարդկային բանականության վրա»:Վաղամեռիկ արեւմտահայ մեծ բանաստեղծ Պետրոս Դուրյանը «Տրտունջք»-ում «այն աստուծոյն»՝ հուդա-քրիստոնեական աստծուն բնութագրելով որ-պես «աստված ոխերիմ» եւ «շանթերի արմատ»՝ ցանկանում է մի մեծ անեծք լինել ու խրվել նրա կողը: Ոտանավորի վերջում բանաստեղծը քրիստո-նեական «աստծո» ու ըստ նրա կրոնի ստեղծած աշխարհի վերաբերյալ ասում է. «Աստծո ծաղրն է աշխարհն ալ արդեն»: Մանկագիր Աթաբեկ Խնկոյանը «Գյուղացին ու աստված» ստեղծագործությունում եկեղեցու քարոզած «աստծուն» համարում է «մեծ ամբարիշտ», «լա-վի համար ականջը խուլ», «վատի համար պատրաստ միշտ»:Հայի հակահիսուսականի այս՝ դեռ շատ չնչին մասի մասին իմանալով, մերօրյա հայ զանգվածային իրականությանը նայելով ու տեսնելով, որ դրանում ապրող «հայը» միջնադար է գնում, այդտեղ պատահականորեն հայտնված հրեա պարթեւ Գրիգորիսին է խնդրում իր հոգեւոր պորտը կտ-րել, գալով իր ապրած օրեր՝ պատահած սեւազգեստավորին՝ Գրիգորիսի սարքած մարդուն է իրեն «տերհայր» համարում, ով հայրությունից լրից անտեղյակ է,-սա իմանալով մեզանում առաջացած շա՜տ ողբերգական ապրումներին մի քիչ ժպիտ խառնենք. գանք հայ գրականության երգի-ծանքի ու սատիրայի ժանրում արտահայտված հայ հակահիսուսականին: Հակոբ Պարոնյանը՝ համաշխարհային կարգի մեր մեծ երգիծաբանը, իր ապրած հայ իրականության մեջ ամենուր կրոնական առեւտուր ու վաշխա-ռություն, ամեն ինչին, անգամ կրոնի հետ ոչ մի կապ չունեցող ինչին, կրոնի մատը խառը տեսնելով՝ «Կրոնական առեւտուր»-ում եզրակաց-նում է. «Առածի կարգ անցած ճշմարտություն մ՛ է արդեն, թե մեր ազգն է, որ մեծ քանակությամբ կը վաճառե այս (կրոնական,-հեղ.) ապրանքեն»: Հի-վանդանոցում հիվանդին բուժելու, հասարակական ճաշարաններում այցելուներին ճաշ տալու...…փոխարեն այդ «ապրանքի»՝ Հին ու Նոր կտակարա-նի տարբեր «դեղատոմսերի» ու «ճաշերի» գովազդը հա լսելուց զզված Պարոնյանը գրում է. «Կտոր մը բան (հասարակական ճաշարաններում) չեն կերցներ քեզի, սուրբ գիրքեն առնվազն քանի մը տող առանց կարդացնելու քեզի: Կերակուրի մեջ ալ կրոնք կը դնեն... նույնիսկ սալաթայի մեջ կրոնք կը խառնեն: Միտքս դրած եմ, օր մը պիտի երթամ այդ զբոսարանը եւ սպասավորը կանչելով պիտի ըսեմ. պարո՛ն, սալաթա մը բեր ին-ձի, բայց վրան քիչ մը Դավիթ մարգարե անցուր, տեսնենք ի՞նչ պիտի պատասխանե» (մեր օրերում եթե երգիծաբանը ապրեր, ապա երգիծական զայ-րույթի մասսայական առիթներ կտեսներ. օրինակ՝ նախագահին ու վարչապետին աղոթք անելիս, բանակում՝ «սիրի՛ր թշնամուդ» ասելիս): Երգիծա-բանը Հիսուսի կրոնը սին համարելով ու «Համբարձումն քրիստոնեության» մեջ հարցնելով՝ «Կը տեսնե՞ք երբեմն քրիստոնեությու-նը, ինչու՞ համար չերեւար, ու՞ր կբնակի, ի՞նչ վիճակի մեջ է, հիվա՞նդ է, ո՞ղջ է, դրամական նեղությու՞ն ունի», եզրակացնում է. «Քրիստոսի համբարձման օրը քրիստոնեությունն այլ համբարձավ»: Երգիծաբանի հակահիսուսական ասույթներից մեկ-երկուսը հիշենք. «Կղերեն, քիչ բացառությամբ, ազգն արդեն բարիք չըսպասեր, եւ եթե երբեմն կրոնական մը կը հարգե՝ պատճառն այն է, որ նվազ չարություն տեսած է անկե». «Վանքը ըսելով այսօր կիմանանք ագարակ մը, որ բավական գետին եւ արջառ ունի: Այս ագարակին մեջ կը բնակին անասուններ եւ սեւեր հագած երկոտանի մարդեր, որոնք կուտեն, կը խմեն, կը քնանան եւ կեցցե Սահ-մանադրություն (երիտթուրքական Սահմանադրույթունը նկատի ունի,-հեղ.) կը պոռան». «Եթե ես պատրիարք ըլլայի՝ քսան տարվան փորձը բավա-կան համարելով՝ բոլոր միաբանները վանքերեն կը վռնդեի... Վանքերն իբրեւ ազգային կալված կամ վարձու կուտայի, եւ կամ կը ծախեի... վասն զի ժողովուրդն ալ ձանձրացավ, զզվեցավ միաբաններն ալ... վանահայրերն ալ, վանքերեն ալ... Ժողովուրդը ժամանակ չունի ծույլեր ապրեցնե-լու...»:Մեր մյուս երգիծաբանը՝ Լեռ Կամսարը «Կրոնը մութ սենյակ մըն է» երգիծապատումում գրում է. «Կրոնը մութ սենյակ մըն է, ուր նստած է աստված: Սենյակը ինչքան ավելի մութ ըլլա՝ այնքան աստված կա, իսկ եթե լուցկի մը վառես՝ աստված չկա: «Լուսավոր կրոն» ըսել՝ «տաք» կամ «չորցու-ցած ձյուն» ըսելու կնմանի: Կրոն մը, որքան խավար, որքան նախապաշարված ու սնոտիապաշտ ըլլա, այնքան կատարյալ է՝ Աստված մը ինչքան հեռու է, այնքան «ամենակալ է», որքան չի երեւար՝ այնքան «ամեն տեղ է»»: «Ի խորոց սրտե խոսք ընդ աստուծո» մեջ երգիծաբանը եբրայական Բիբլիայի տարրական ճանաչողությունից իմանալով, որ գրքում աստծո անունից խոսում ու մարդկանց աստվածաբանությունից դաս են տալիս նրանք, ովքեր աստծո ձայնն են լսել կամ էլ՝ նրա կրունկն են տեսել միայն (սրանք էլ՝ իբր)՝ մասնավորապես Մովսեսի հետ կապված երգիծում է. «Տե՛ր, իմ խո-րին համոզմունքով դուն մեծ սխալ գործեցիր, որ Սինա լեռան վրա քո կրունկը Մովսեսին ցույց տվիր: Գիտե՞ս ինչու.- վասն զի վաղը կրնա Մովսեսեն ավելի սիրելի մարգարե մը աշխարհ գալով՝ պահանջե փեշերնիդ քիչ մըն ալ բարձրացնեք եւ ցուցնեք ձեր ծունկը (ենթադրենք): Ի՞նչ առարկությամբ պիտի մերժեք՝ երբ Մովսեսին այդ թույլ եք տվել: Չէ՞ որ այդ ընթացքում օր մը կրնաք ձեր ողջ մերկությունը ցուցնելու հարկին տակ գտնվել... Կրունկը ուրիշին ցույց տալ... Ներեցեք, դուք խոմ կին չե՞ք»: Երգիծաբանը հուդա-քրիստոնեական «աստծո» վար-քում մեկ այլ՝ ոչ աստվածավայել բան էլ է տեսնում. «Ի վերջո՝ շատ անվայել է, երբ տասնաբանյա պատվիրանին մեջ շարունակ կկրկնեք, թե ինձմե ի զատ ուրիշ աստվածներ չունենանք, դուք ձեզ կուռք չպաշտեք, ինձի, ինձի միայն սիրեցեք, պաշտեցեք եւ այլն... Խանութպանի մը փափկանկա-տությունն ունեցիր, Տե՛ր»: Քրիստոնյաների «աստվածը» կարծես մի խանդոտ կին լինի,-ընթերցողին գլխի է գցում Լեռ Կամսարը երգիծական այս դիտարկումով: «Խաչը պառկել է էության դիակի վրա» 1913թ. մի խումբ պոլսահայ մտավորականներ հիմնեցին «Մեհյան» հանդեսը (տնօրեն, խմբագիր՝ Կոստան Զարյան, խմբագիրներ՝ Գեղամ Բար-սեղյան, Հակոբ Քյուֆեճյան) իր հոգեւոր ու գաղափարա-գեղագիտական ծրագիրը ներկայացրեց «Մեր հանգանակը»-ում: Մեհենականների «Հանգանա-կի» տակ բացի խմբագրակազմից, կար նաեւ Դանիել Վարուժանի ստորագրությունը: Ասել է թե՝ մեհենականներից մեկը եղել է մեր մեծանուն բա-նաստեղծը: «Հանգանակը» Մաշտոցից հետո կազմված հայ հոգեւոր կյանքի իսկատիպությունը ու զարգացման հեռանկարները սահմանող առաջին զուտ հայկական ծրագիրն էր: Վերջինիս հիմնադրույթներից մեկը «Պաշտամունք եւ արտահայտություն հայ հոգվույն»-ն էր. որովհետեւ, ինչպես գրում են մեհենականները, «Հայ Հոգին գո՛յ է, բայց այն ուրե՜ր է հայտնվել», եւ հետեւաբար, «պե՛տք է բեկանել այն դատակնիքը», որ նրան լռության է դատապարտել ու այդտեղերն է քշել: Հայ մեհենականները համոզված են՝ «Հայ Հոգին իմացական տիեզերքին մեջ տարր մըն է, որում հայտնությունը պիտի զարմացնե խորհող մարդկությունը: Պարզել այդ հոգին՝ էական պարտավորությունն է ամեն հայ ար-վեստագետի»: 301թ. հետոյի մեզ հայտնի պատմության մեջ առաջինը մեհենականները հայտարարեցին, որ Հայ Հոգու պահապան-նորոգիչ Մեհ-յան պետք է կանգնեցնել՝ իրենց կողմից ցանկանալով լինել նրա հոգեւոր շինարարները: Նրանք գիտակցում էին, որ այդ նպատակներին հասնե-լու համար պետք է վերացնել այն դատակնիքը, որ Հայ Հոգին պարապության է մատնել, պետք է ազատագրել այն «այլազգի ազդեցությունների բոլոր կապանքներից ու բռնություններից»: Իսկ դրանց մեջ որպես գլխավոր՝ մեհենականները տեսնում էին քրիստոնեության ու դրա կա-ռույցի մեջ: Նրանց հակահիսուսականից ներկայացնենք մեկ-երկու պատառիկ:- Ըստ Դանիել Վարուժանի, «քրիստոնեությունը գետնափորներեն ելած է», այսինքն՝ այն հողեղեն բնույթ ունի եւ երկնքի ու աստվածների հետ կապ չունի: «Մեռած աստվածներուն» բանաստեղծության մեջ՝ Վարուժանը ողբալով մարդկանց մեջ «հեթանոս Աստվածների» «մահը» եւ «արյու-նափառ Խաչի», այդ խաչի մահվան հանդեսի հաղթանակը, շարունակում է՝ «Մեռա՜վ Խորհուրդն. եւ Բնությունն է արյունե՛ր/ Օրենքներու կար-կինին սուր սըլաքով:/ Ձանձրու՜յթը մնաց, պըճնված փուշ պըսակով:/ Մարդն է ինկած գարշապարին տակ հըսկա/ Խուլ Աստուծո մը հրեա»: Այդ «աս-տուծո» կրոնի պատճառով բանաստեղծը ողջ հայոց աշխարհը ամայացած ու տաղտկացած է տեսնում: Բանաստեղծի հոգին Հիսուսի ու նրա հոր նկատմամբ այն աստիճան ատելությամբ է լցված, որ նա իր՝ նրանց դեմ գրված բանաստեղծություններից մեկը ուղղակի անվանում է՝ «Հայհոյանք»: Բանաստե-ղծության անձը՝ Պառավը (ում միջոցով է գրողն ասելիքն արտահայտում) իր ապրած ութսուն տարիների ընթացքում քրիստոնեական հավատի ջերմեռանդ հավատացյալը լինելով՝ ի վերջո, մտքի առաջ բերելով այդ հավատքի համար իր ու իր ազգի արած ամենամեծ զոհաբերությունները, որոնց փոխհատուցումը եղել են ամենամեծ եղեռներն ու նախճիրները, - ընդվզում է այդ կրոնի «աստծո» դեմ եւ անեծքի լեզվին դիմելով աղաղակում. «- Աստվա՜ծ, աստվա՜ծ Լուսավորչի, Ներսեսի,/ Աստված նենգո՛ղ, Աստված արյամբ մարմնաբույծ՝/ Ինչպես պյութոն մ՛ անապատին մեջ պառ-կած...»: Վերջում էլ թե՝ «ու՛ր որ ըլլաս,-/ Իմ կռուփըս ըզքեզ կըգտնե/ Եվ բերանս իմ կ՛հայհոյե՜...»:- Մեկ այլ մեհենականից՝ Կոստան Զարյանի հակահիսուսականից էլ մի քանի պատառիկ բերենք. «Խաչը պառկել է էության դիակի վրա, եւ բարբա-րոսները, սրած դանակներով շրջապատված, ավետարանն են կարդում». «Եկեղեցիներում մարդկութեան ողբերգութիւնն է տեղի ունենում...». «... կանգ-նել է հայ եկեղեցին... Կանգնել է ոչ մի ոճով: Քարե կուտակում: Հիշատակների գերեզման». «Թշվառության այլանդակ այս գողգոթան (եկեղե-ցին,-հեղ.) անցնում ու իր արյունած ոտքերը բերում Պերա». «Մեր օրերին սատանան տիրացուի կերպարանք է առել»:- Մեր մյուս գրողը՝ Չարենցը, իր հակահիսուսականը (ավելի լայն՝ հակակրոնականի կոնտեքստում) հատկապես արտահայտել է «Պոեմ անվերնագիր»-ում: Այստեղ կարդում ենք. «Տառապած մարդն աշխարհում/ Փրկիչներ է տեսել բյուր-ինչ-որ չարի ու բարու/ Տախտակներով ընդհանուր:/ Նրանք եկել են անխախտ՝/ Միշտ՝ Աստուծո անունով՝/ բերելու լույս ու նոր բախտ/ Զուրկ սրտերին՝ հանուն հոր»: Նրանք՝ «... Այդ առաջին շամանից/ Մինչեւ «շամանն» այսօրվա (Հիսուսը,-հեղ.),/ Իրենց ոգու ամանից/ Նույն լորձունքն են թորում վար/.../ Նույն անճարակ ու «խրթին»/ Կաթն են ծծում փսորված»: Դրանք բոլորը՝ Հիսուսը, Կոնֆուցիուսը, Բուդդան, Մուհամեդը... մարդկանց միշտ, ըստ բանաստեղծի, առ տիրողներն ու իրենց թշնամիները «սեր», «հնազանդություն», «ներողամտություն», իրենց համար շղթաներ կռող ձեռքերը գուրգուրելուն են սովորեցրել: Բանաստեղծը զարմանում է՝ «Ինչպե՞ս է մարդը չարքաշ,/ Որ երկրային է անչափ,-/ Հավատացել այդ «առկախ»,/ Ցնորքին սուտ ու ան-շահ,-/ Ինչպե՞ս է նա անհաշիվ/ Դարե՜ր,- եւ ոչ լոկ «հոգին»,/ Այլեւ իր կյանքն ու կաշին/ Տվել այդ սին ցնորքին» (հաջորդ ութնյակում հա-նուն այդ հավատի՝ հայի ինքնազոհաբերման օրինակն է բերում): Ու չի հասկանում, որ թե ինչպես՝ «Ո՜վ տառապյալ մարդկություն/ Հազա-րամյա պատմության,-/ Ո՞ր անդունդում դու գտար/ Այս թույնի (քրիստոնեության,-հեղ.) պես մի սեւ թույն»: Նաեւ կասկածում է, «Թե պատ-մության մեջ ամբողջ/../ Եղե՞լ է մի ավելի/ Հիմարական զառանցանք,-/ Քան երազանքն այս՝ վերին/ Բախտ խոստացող ու բերկրանք»:Մեր մյուս հակահիսուսականը՝ Հովհաննես Շիրազը «Մեր հին վանքի պատերի տակ» բանաստեղծության մեջ, հիշելով մանկության ապրած դառն օրերը, այդ օրերին, ըստ մեծերի սովորեցրածի, վանքերում ապավեն փնտրելը, բայց դրանցում ոչ միայն կարեկից աստված, այլեւ մարդ չտեսնե-լը,-ի վերջո հանգում է թե՛ քրիստոնեական «աստծո» եւ թե՛ նրա եկեղեցի-վանքերի ու դրանց սպասավորների ժխտմանը: «Բիբիական»-ում ավելի խորացնելով այդ թեման՝ գրողը գալիս է այն եզրակացության, որ ոչ թե քրիստոնեական «աստվածն» է ստեղծել մարդուն, այլ՝ «մարդն է ստեղծել իր ահից», ըստ իր պատկերի ու նմանության այդ «աստծուն»: Իսկ բուն աստվածը, ըստ գրողի, «նիրհում է» մարդու «հոգում»: Իսկ «Դանթեական»-ում նա խորամուխ լինելով իր ազգի եղերական պատմության պատճառների մեջ՝ գալիս է այն եզրակացության, որ Հայը «Հիսուսի խաբվածն» է:Հայի հակահիսուսականը անընդհատ կարելի է շարունակել՝ Պերճ Պռոշյանինը, Նար-Դոսինը, Մուրացանինը, Ալեքսանդր Ծատուրյանինը, Վրթա-նես Փափազյանինը, Շանթինը, Նժդեհինը, Պարույր Սեւակինը... մեր օրերինը: Բայց ավարտենք ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանինը՝ մեկ-երկու խոսքով շարադրելով:Մեծանուն մեր գրողի շատ գործերում ակնհայտորեն զգացվում է ատելությունը «հին»՝ եկեղեցու բերած-հայի մեջ ստիպողաբար մտցրած «օ-րենքի» նկատմամբ: Այդ գործերում նրա հերոսների՝ Մարոյի, Լոռեցի Սաքոյի, Անուշի, Սարոյի, Գիքորի, Նեսոյի ողբերգությունը հետեւանք է այն բանի, որ նրանք հայտնվել էին այդ «օրենքի» ճիրաններում, որը թույլ չէր տալիս նրանց ապրել բնականոն կյանքով, հա-յի մեջ ի վերուստ դրված աստվածային օրենքներով: Գրողի կողմից մերժված այդ՝ քրիստոնեական օրենքն է հենց նկատի առնվում «Մերժված օ-րենք» պոեմի «օրենքը»: Քրիստոնյան կարծում է, որ իր եկեղեցին «աստծո տունն» է, որտեղից էլ իբր թե «աստծո լույսը»՝ օրենքի, կանո-նի, պատվիրանի, աղոթքի տեսքով դեպի մարդ է ճառագում: Իսկ ահա թե ինչ է ասում մեր գրողը իր քառյակներից մեկում այդ եկեղեցու, դրա սպասավորի ու դրա գործերի մասին. «Աստծու բանտն են տաճարները-աշխարհքներում բովանդակ./ Իբր էնտեղ է ապրում տերը*, պաշտողների փակի տակ:/ Հարկավ՝ ազատ նա ժըպտում է ամենուրեք ամենքին,/ Բայց դու նայիր խեղճ ու կըրակ մարդու գործին ու խելքին»: Հայի հակահիսուսականը ամփոփող մեր գրողի այս խոսքերով էլ ավարտենք: Հ.Գ. - Իրենով Հիսուսի՝ «մեռածին ապրեցնող» (արտահայտությունը Նարեկացու «Մատյան»-ից է), նրա տները՝ եկեղեցիները, Հայաստանում սնկի պես աճեցնող հայ մտավորականը, մեծ ու փոքր հայ իշխանավորը (մի կողմ թողնենք հայ եկեղեցականին, ով իր աշխատանքն է անում ու իր «հացն» աշխատում...) հայի այս հակահիսուսականի մասին չգիտի՞: Եթե գիտի ու..., ապա թող խոստովանի, որ ինքը հայ բանահյուսության (դա կերտող Հայի) ու հայ գրողների հետ կապ չունի: Եթե չգիտի, ապա այդպիսինին ինչպե՞ս հայ անվանենք: Մի բան էլ ավելացնեմ՝ հանձին հայ քրիստոնյայի, արդեն համոզվում եմ այլմոլորակայանի, ով մեր երկրային կյանքի օրինաչափություններից դուրս ու անկախ է, գո-յությանը: * Գրողը նկատի ունի եկեղեցի-տաճարները, քանի որ հեթանոսական տաճարները աստծո տուն չեն համարվել: Քուրմ ՄանուկՀայ Արիական միաբանության հոգեւոր խորհրդի անդամ Հ.Գ.- «Պատմության մութ ծալքերից՝ առանց գրաքննության» խորագրի ներքո «Լուսանցք»-ը քննարկում է թեմաներ, որոնց մասին գրեթե ոչ ոք չի խոսում: Իսկ թեմաները միշտ քննարկում ենք առողջ բանավեճի ակնկալիքով: Ուստի՝ խնդրո առարկայի պարագայում պատրաստ ենք տպագրել նաեւ այլ՝ ոչ համակարծիք կողմի տեսակետներ եւս: «Լուսանցք» թիվ 14-18 (190-194), 2011թ.Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում |
Saturday, May 14, 2011
Հայի հակահիսուսականը - Ինչ են հուշում հայկական ավանդապատումները - Քուրմ Մանուկ
Աղոթի'ր եւ փառաբանի'ր քո' Աստծուն` Հայի' Աստծուն ու Հա'յ Աստծուն - ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյան
| Գրել է Լուսանցք | |
| 13-05-2011 | |
Աղոթի՛ր կամ փառաբանի՛ր քո՛ Աստծուն՝ Հայի՛ Աստծուն ու Հա՛յ Աստծուն... Համաշխարհային ընդհանուր ճգնաժամը նկատելիորեն խորանում է ինչպես արհեստական միջամտություններից, երբ միտումնավոր ու նպատակայնորեն կատարվում են տարատեսակ խառնակչություններ, այնպես էլ՝ բնականոն ազդեցություններից, երբ համամարդկային շեղումներն այլեւս հակադրվում են Տիեզերակարգի Արարչածին Ընթացքին...Արհեստականի դեպքում, հանրահայտ է, որ գործում է «աշխարհի գաղտնի կառավարություն» կոչվածի համաշխարհային տիրապետության հասնելու ձուլիչ ու ավերիչ մոլուցքը: Բնականոն ազդեցության դեպքում ճգնաժամը հանգեցնում է բնական ու մարդկային ա-ղետների, տարատեսակ կործանումների... Բազմիցս ներկայացրել ենք այս թեման, խնդիրներն ու համակարգային խաթարումները եւ առաջարկել ենք ազգակերտիչ ու հայրենաս-տեղծ լուծումներ՝ հայադավանության սկզբունքներով: «Լուսանցք»-ի էջերում նույնպես անդրադարձել ենք մեր ազգային էութ-յան, ինքնության, հավատի, ծագման ու հայրենիքի, կեցակարգի ու առաքելության, ինչպեսեւ՝ առաքինությունների ու այլ արժեք-ների վերահաստատման կարեւորությանն ու ակունքներին:Այստեղ կարծարծենք հավատին առնչվող մի դրվագ միայն: Միշտ կարեւորե՛լ ենք հավատի խնդիրը, քանզի բնական կամ արհեստական կործա-նիչ-ավերիչ ազդեցությունների կանխարգելիչ միջոցը հենց հավատի՝ հոգու զորության մեջ է պարուրված... (Այս թեմայով էլ բազում արծարծումներ ունենք եւ՛ ՀԱՄ «Հայ-Արիներ» պաշտոնաթերթում, եւ՛ «Լուսանցք»-ում): Այն դրվագը, որի մասին կխոսենք, առնչվում է վաղուց առաջարկած արիա-քրիստոնեության տարբերակին: Այս կրոնա-հավատամքային ուս-մունքը կարող է հային առանց խորը ցնցումների վերադարձնել իր բուն ու բնական հավատին՝ հայարիադավանությանը՝ Տիեզերակար-գին եւ Արարչական Օրենքին: Եվ թույլ կտա առանց ավելորդ խառնակչությունների հրաժարվել հուդա-քրիստոնեությունից, որն էլ արգելակել է Հայ Տեսակի կապն ու փոխադարձ զորակցությունն իր Աստվածների հետ...Հավատի վերականգնումը մեր բնածին ազգին կվերադարձնի ոչ միայն իր բնականոն ընթացքին, այլեւ կտա կամք ու զորություն՝ հա-մաշխարհային ընդհանուր ճգնաժամին դիմակայելու եւ հաղթանակով հաղթահարելու համար:Իսկ ազգային հավատին դառնալու ամենագլխավոր պայմանը գիտակցված (ծինաբանորեն-գենետիկ ամրագրված) հավատ ունենալն է, ինչը հրաշա-լիորեն համադրվում է մարմնական, մտավոր ու հոգեւոր ոլորտներում: Այսինքն՝ բնազդային-բանական-բնագերբնական երրորդության խնդիր կա հասկանալու...Այս ամենին տիրապետելու համար պետք է նախ եւ առաջ իմանալ, թե մտքով ու հոգով ում ենք դիմում եւ հատկապես ինչ ակնկալությամբ ու առաքելությամբ: Իսկ դրա ամենապարզ բացատրությունը հասկանալի է լինում մեր աղոթքի կամ փառաբանումի իմաստի վերծանութ-յամբ...Հուդա-քրիստոնեական աղոթքն ուղղված է Եհովա Աստծուն, ում համար ընտրյալ ազգը հրեան է, եւ այդ ազգն էլ պետք է իշխի բոլո-րին եւ ամենուր... Այս Աստծուն տրվելուց եւ խոնարհվելուց էլ սկսվում են հայի դժբախտություն ու անհաջողությունը, տկա-րությունն ու այլեւայլ խառնակչությունները...…Հայի աղոթքը անպատասխան է մնում լավագու՛յն դեպքում: Հիմնականում այն սնում է այլի Աստծուն, ինչն էլ զորության եւ հաղթության տեսքով փոխանցվում է հենց այդ այլին... Եթե հասկանանք, որ Երկիր մոլորակն էլ վաղուց Տիեզերական Չարի տիրույ-թում է եւ չարությունն ու անեծքները էլ առավելապե՛ս են «տեր» գտնում երկնքում, ապա կարելի է կռահել, թե դիցուկ հային ի՞նչ է բաժին հասնում: Մեր բարի ու դրական աղոթքներն ու մաղթանքները հասցեագրված են հրեական Եհովա Աստծուն, իսկ մեր եւ մեր հանդեպ «վերհառնած» չար ու բացասական մտքերն ու լիցքերը արագ հակադարձվում են Տիեզերական Չարի տիրույթից... Մենք ազգովի եւ անհատապես (իհարկե հուդա-քրիստոնյաների մասին է խոսքը) բարի ու դրական ոչինչ չենք ստանում Տիեզերական Հակադարձման Օ-րենքով, իսկ փոխարենը թաթախվում ենք չար ու բացասական լիցքերի մեջ...Եվ մեզ պարտադրված գլխավոր աղոթքը՝ «Հայր մեր»-ը, իբր ցուցանում է հրեաների Եհովա Աստծո (Հրեա Աստվածների) առավելությունը Հայ Աստվածների նկատմամբ (Երկրագնդում իհարկե, Տիեզերքում ամենեւին այդպես չէ... ավելին՝ հակառակն է), ուրեմնեւ՝ նրա ընտրյալ ազ-գի առավելությունն է գերակշռում մոլորակում, համենայնդեպս մեզ՝ հայերիս սպասումների առումով այդպես է: Իզուր չէ, որ իրենց հավատը կամ հավատի տեսությունն ու տաճարային համակարգը պահպանած ազգերը կարողացան դիմակայել այլակրոնությանը եւ մնալ հզոր: Բնածին ազգերից հնդիկները, պարսիկները, շեղաչյաները (դիցուկ՝ չինացի, ճապոնացի, կորեացի...), հույները եւ հրեաները կարողացան հնարավորինս պահպանել իրենց բնական հավատի տարրերն ու մշակույթը եւ կարողացան դիմակայել համաշխար-հային ընդհանուր ճգնաժամերին: Միայն հայերն ու եգիպտացիները կորցրեցին Տիեզերահաս Միտքն ու Կամքը: Հայերը տկարացան՝ հոգեւոր ցեղասպանդի հետեւան-քով, երբ 301թ. սկսած ավերվեց ու այրվեց ամեն հայկական բան, եւ Հայ Աստվածները «հանվեցին» հայերի հոգիներից: Այդպիսով նաեւ Տիեզերական Դռները փակվեցին հայի առաջ...Իսկ եգիպտացիները տկարացան վերջին հարյուրամյակների ընթացքում, երբ եգիպտացի տեսակը գրեթե հիմնովին ձուլվեց արաբներին եւ, չնայած հարուստ մշակույթի ու հավատքային տարրերի առկայությանը, Եգիպտական Աստվածները զրկվեցին տեսակի երկրային գոյութ-յուն-զորակցությունից ու իրենք էլ տկարացան...Վերստին անդրադառնանք արիա-քրիստոնեության տարբերակին, որի քննարկումը արձագանք գտավ նաեւ շատ հավատավոր քրիստոնյաների մոտ, ովքեր պատրաստակամ են անցնել այս հավատին՝ նշելով, որ այսպես հուդա-քրիստոնեության մերժումից հետո գոնե հոգեւոր ո-լորտը «դատարկ» չի մնա՝ մինչեւ հայադավանության հաստատումը... Արիա-քրիստոնեությունը հենված է ոչ թե հրեաների ծագման եւ ընտրյալության, այլ՝ հայերի ու հայոց աշխարհի արարման եւ արարչական բնօրրանում ապրելու իրականության եւ իրավունքի հիման վրա: Ուստի՝ առաջարկում ենք արիա-քրիստոնեության հետեւորդներին՝ հավատադարձը սկսել աղոթքի-փառաբանման ձեւից, որը թույլ կտա հային դիմել ի՛ր Աստծուն-Աստվածներին եւ զորացնելով Նրանց կզորանա նա՛եւ ինքը, ինչպես նշվեց վերեւում: Հետաքրքիր է, որ հուդա-քրիստոնեական ուսմունքը Եհովային եւ՛ Աստված է կարգում եւ՛ Արարիչ՝ Տիեզերքն Արարող, ինչը բացարձակ սին տեսություն է եւ անընդունելի է հին հավատներում, որոնցում Արարիչը ամենայն Ստեղծին է, այդ թվում՝ Աստվածներին արա-րողը: Այսպես՝ բնական մեկարարչական հավատը փոխարինվեց անբնական՝ մեկաստվածային կրոնով, եւ խաթարվեց Հոգու Լույսի Ընթաց-քը... Հուդա-քրիստոնեական «Հայր մեր»-ը՝ ուղղված Եհովա Աստծուն. Հա՛յր մեր, որ երկնքում ես,սուրբ թող լինի Քո անունը,Քո արքայութիւնը թող գայ,Քո կամքը թող լինի երկրի վրայ,ինչպես որ երկնքում է:Մեր հանապազօրեայ հացըտո՛ւր մեզ այսօր:Եվ թո՛ղ մեզ մեր պարտքերը,ինչպէս եւ մենք ենքթողնում մեր պարտապաններին:Եվ մի՛ տանիր մեզ փորձութեան,այլ փրկի՛ր մեզ չարից,քանզի Քոնն է արքայութիւնը եւ զօրութիւնը եւ փառքը յաւիտեանս. Ամէն: Արիա-քրիստոնյա հային առաջարկում ենք իր աղոթքը հղել Հայ Աստծուն՝ Հայոց Աստվածային Համակարգի Գերագույն Աստված Հայր Արա-յին, եթե իրապես ձգտում է հոգու զորությունը տեսնել. Հա՛յր մեր Արա՝ հայի Աստված,Սերու՛մ ունես արարչական, Սրբազա՛ն է անունը Քո,Փա՛ռք Քեզ եւ մեր Աստվածներին,որ զավակն եք Տիեզերքի:Հա՛յր մեր Արա,Քո սերմից ծնված հային նոր կյանք տու՛ր, եւ տու՛ր զորություն եւ կամք ու գալիք:Օգնի՛ր դուրս գալ այս վիճակից,չարի կարգից ու տիրույթից,հաջողությու՛ն Դու բեր հային, հայի երկրին ու նաեւ ինձ:Փա՛ռք քեզ Աստված, Հա՛յր մեր Արա.‘ Հավիտյանս հավիտենից: Եվ քանի որ հուդա-քրիստոնյա հայը Եհովա ասելով կարծում է թե Արարչին էլ է դիմում, ապա մի պարզ աղոթք-փառաբանում էլ արիա-քրիստոնյա հայը կարող է ասել Տիեզերքի իրական Տիրոջը. Հա՛յր Ամենայնի, Տե՛ր իմ՝ Դու Միակ,որ Տիեզերքում ես ու Տիեզերքն ես Դու,Տու՛ր ինձ զորություն, Հոգուս ու մարմնիս՝ լույս ու ջերմություն,Սեր ու բարություն, դեպ Քե՛զ դառնալու կամք, իմաստություն:Փա՛ռք Քեզ Արարիչ՝Ամենայն Սկիզբ եւ Վերջն Ամենի,Արարման Ակունք, Հավերժի Օրրան,Օգնիր ինձ՝ մարդուն Քեզնի՛ց արարված, Տու՛ր հաջողություն ինձ եւ իմ ազգին, իմ Աստվածներին ու երկրին հայոց:Փա՛ռք Քեզ Արարիչ՝Հայր Ամենայնի: Արմեն ԱվետիսյանՀայ Արիական Միաբանության առաջնորդ «Լուսանցք» թիվ 18 (194), 2011թ.Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում |
Հայ կինը
ARMÉNIE - ARTSAKH
Quelles Femmes ces Arméniennes !
La photo ci-dessus, prise en 1990 par Armineh Johannes, au début du conflit avec l’Azerbaïdjan, pour l’Organisation des Nations Unies, nous montre une femme de 106 ans, gardant arme à la main son domicile à Goris (Sud Est de l’Arménie) près de la frontière du Haut-Karabakh, non loin du monastère de Tatev.
Goris
vendredi 13 mai 2011,
Jean Eckian@armenews.com
Jean Eckian@armenews.com
Wednesday, May 11, 2011
Tuesday, May 10, 2011
Monday, May 9, 2011
Sunday, May 8, 2011
Մայիսի 9-ը Հաղթանակի օրն է...
| Գրել է Լուսանցք | |
| 07-05-2011 | |
| Մայիսի 9-ը պարտադրում է մտածել հայրենատիրության մասին Արցախյան ազատամարտի վճռորոշ մարտերից էր Շուշիի ազատագրումը: Եվ այն դարձավ հիրավի հաղթանակի օր, հաղթության տոն: Հայ մարտիկների մեծ ու նվիրական սխրանքը դարձավ եւս մեկ հերոսական պատմութ-յուն, իսկ այդ օրը եկավ լրացնելու պետական փառապանծ տոների ցանկը: Մայիսի 9-ին հայությունը կրկին նշելու է Հաղթանակի օրը:Արցախյան պատերազմի մասնակիցների համար օրը յուրահատուկ նշանակություն ունի, քանզի Շուշիի վերատիրումը հայ ռազմիկների կողմից վերջնականապես հուսալքեց թյուրք-ադրբեջանցի զինվորներին, ովքեր այլեւս ճողոպրում էին ռազմադաշտի տարբեր ճակատնե-րից... 1992թ. մայիսի 9-ը նախաստեղծ հողն էր ադրբեջանական պարտության եւ 1994թ. թշնամու աղերսանքով կնքված զինադադարի: Այս մայիսյան օրերին հայությունը նշում է նաեւ Երկրապահի տոնը (մայիսի 8-ին) եւ 1945թ. 2-րդ աշխարհամարտում կռած Հաղթանակի տոնը (մայիսի 9-ին), երբ խորհրդային բանակի կազմում մարտնչող հայ զինվորները Բեռլինում պարեցին Հայոց Քոչարին... Հավերժ փա՛ռք հանուն ազգի նահատակված նվիրյալներին, նաեւ մարտնչած ու դեռ կյանքով լեցուն հայորդիներին:Մեր պատմության հաղթական օրերը մեզ պարտադրում են այսօր էլ մտածել հայրենատիրության մասին: «Լուսանցք» Հայ Արիական Միաբանությունը, Հայ Ազգայնականների Համախմբումը եւ «Լուսանցք»-ը շնորհավորում են հայությանը՝ Հաղթանակի օրվա առթիվ… |
Համաշխարհային հեղափոխության հակաահաբեկչական դրսեւորումները...
| Գրել է Լուսանցք | |
| 07-05-2011 | |
| Համաշխարհային հեղափոխության հակաահաբեկչական դրսեւորումները Երբ «հեղափոխականներն» են ասում՝ նոր հեղափոխությունների ծրագրով.աշխարհն ավելի անվտանգ չի դառնում «Արաբական հեղափոխական ալիքը» շարունակում է ալեկոծությունները: Այն արդեն միտում ունի վերածվելու «համաշխարհային հեղափոխական ա-լիքի»... Իհարկե, այս անգամ դա «բանվորա-գյուղացիական» չի կոչվում, այլ՝ «ժողովրդավարական», սակայն նույն նպատակով է արվում (աշխարհակալութ-յան սկզբունքով) եւ նույն ուժերի կողմից, որոնք «համաշխարհային հեղափոխական ալիք» նախաձեռնեցին նաեւ 1917-ին...Այսօր, այդ հեղափոխությունը, եթե անգամ չի «մտնում» որոշ երկրներ, միեւնույնն է՝ ազդեցություն թողնում է: Եվ սա նոււյնպես հաշվի էին առել «հեղափոխականները»...Արաբական որոշ երկրներ դեռեւս կարողանում են ընդդիմանալ հարվածող ալիքին: Այդ վիճակում է նաեւ մեր հարեւան Իրանը: Այնուամենայնիվ, համեմատաբար կայուն Իրանում արդեն հակասություններ են նկատվում երկրի վարչական ու հոգեւոր ղեկավարության միջեւ: ԻԻՀ նախագահ Մահ-մուդ Ահմադինեժադը մի քանի անգամ չմասնակցեց կառավարության նիստերին, եւ զլմ-ները բարձրաձայնեցին վերոնշյալ հակամարտության մա-սին: Վերջերս ձերբակալություններ եղան նաեւ Իրանի նախագահի մերձավոր ղեկավար շրջանակներից: Իրանական կայքերի փոխանցմամբ, նախագահ Ահմադինեժադի գրասենյակի ղեկավար Էսֆանդիար Ռահիմ Մաշայիի աջակիցներից մոտ 25 հոգի ձերբակալվել են անվտանգության ծառայություննե-րի կողմից: Սակայն, նախկինում էլ եղել են այսպիսի տարաձայնություններ, եւ կարծում ենք, այս մեկն էլ կհաղթահարվի: Իրանի պարագայում «հեղափոխականները» կիրառում են ոչ միայն «արաբական հեղափոխական ալիքի» փորձը, այլեւ՝ «պանթյուրքիստական (ադր-բեջանիզմի տեսքով դեռեւս) ալիքի» ազդեցությունը...Մեզ բարեկամ մեկ այլ երկրում՝ Սիրիայում, նույնպես «արաբական հեղափոխական ալիքը» չի կարողանում մուտք ունենալ, սակայն ներքին հակամարտություն առաջացրել է: Բախումները հասել են վտանգավոր սահմանագծի, եւ Սիրիայի իշխանությունները վերջնագիր են ներկայացրել ցուցարարներին: Բոլոր նրանք, ովքեր կհանձնվեն իշխանություններին, պատժից կխուսափեն եւ պատասխանատվության չեն ենթարկվի:Սուդանի, Թունիսի, Եգիպտոսի եւ արաբական այլ երկրների անցումը «նոր աշխարհակարգի» սկզբունքներին ոգեւորել է «աշխարհի գաղտնի տե-րերին», եւ նրանք «համաշխարհայի հեղափոխական ալիքին» զուգահետ նախաձեռնել են «համաշպարհային ահաբեկչության դեմ պայքար»:Լիբիայի նախագահ Մուամար Քադաֆին էլ հռչակվեց ահաբեկիչ, եւ ՆԱՏՕ-ի ռազմուժը անցավ գործի... ՆԱՏՕ-ական ռմբակոծությունների հետեւանքով զոհվում են եւ՛ Քադաֆիի հետեւորդները, եւ՛ ընդդիմադիրները, եւ՛ մարդիկ, ովքեր ընդհանրապես կապ չունեն որեւէ կողմի հետ: Բայց հայ-տարարվե՛լ է «համաշխարհային ահաբեկչության դեմ պայքար», ու ամեն բան արդարացված է «աշխարհի գաղտնի տերերի» համար... Մ. Քադաֆիի 7 որդի-ներից կրտսերը՝ 29-ամյա Սայիֆ ալ-Արաբն ու 3 թոռները նույնպես զոհվեցին վերջերս ՆԱՏՕ-ի ռմբահարումների հետեւանքով: Երեւի, ըստ Արեւմուտքի տերերի, խիստ անհրաժեշտ էր սպանել նաեւ «ապագա ահաբեկիչներին»՝ Մ. Քադաֆիի 3 թոռներին... Դե՜ եթե այդպես էլ չէ, ապա «հե-ղափոխականները» սովոր են՝ հետո պաշտոնապես ներողություն են խնդրում, անգամ տուժյալների հետ սգում... փոխհատուցում, ու սա համա-րում «բարձրագույն մարդկային արժեք»...Ռազմական գործողությունների հրամանատար կանադացի գեներալ-լեյտենանտ Շարլ Բուշարն հայտարարել է, թե «դաշինքի ղեկավարությունը ծանոթ է Քադաֆիի ընտանիքի անդամներից ոմանց մահվան մասին տեղեկություններին», նաեւ «ափսոսում է «խաղաղ բնակիչների շրջանում մարդկա-յին զոհերի համար»՝ հավելելով, որ ՆԱՏՕ-ն ոչնչացրել է այդ շրջանում «զուտ ռազմական օբյեկտներ», ինչպես եւ լիազորված է գործելու ԱԽ բանաձեւի դրույթների համաձայն... Սա երեւի թողնենք առանց մեկնաբանության, քանի որ «զուտ ռազմական օբյեկտներ» են դիտարկվում «խա-ղաղ բնակիչների շրջանում մարդկային զոհերի»-ը եւս: Ավելի ուշ, նմանօրինակ մեկնաբանությամբ է հանդես եկել Մեծ Բրիտանիայի վար-չապետ Դեւիդ Քեմերոնը՝ հայտարարելով, թե ռազմական գործողությունները Լիբիայում չեն հետապնդում «կոնկրետ անձնաց ֆիզիկական ոչն-չացումը»:Բուշարի ու Քեմերոնի հայտարարությունները կասկածի տակ է առել պաշտոնական Մոսկվան: ՌԴ ԱԳՆ-ն մտավախություն է հայտնել, թե 1973թ. ՄԱԿ ԱԽ բանաձեւի մանդատը խախտվել է, իսկ ուժի անհավասարաչափ կիրառման հետեւանքով հարյուրավոր խաղաղ բնակիչներ են զոհվում: Հայտարարութ-յունում կասկածի տակ են դրվում նաեւ Արեւմուտքի պնդումներն այն մասին, թե Քադաֆիի ֆիզիկական ոչնչացումը ՆԱՏՕ-ի նպատակը չէ:Այս ամենից հետո Լիբիայի մայրաքաղաք Տրիպոլիում հարձակվել են երկրում ՄԱԿ-ի առաքելության, Իտալիայի ու Մեծ Բրիտանիայի դեսպա-նատների վրա: Իհարկե, սա արագ առաջացրեց «միջազգային հանրություն» կոչվածի զայրույթը, իսկ ՄԱԿ-ը դադարեցրեց իր առաքելության գործու-նեությունը:…Արեւմտյան թերթերը գրում են, թե Լիբիայի նախագահի պատվիրակները մի քանի անգամ գաղտնի այցելել են Լոնդոն, որտեղ քննարկվել է ստեղծ-ված իրավիճակից դուրս գալու ելքը: Այլ մեկնաբանություններ չեն եղել: Իսկ Մ. Քադաֆին ասել է, թե այդ մարդիկ ցանկանում են աշխարհը նե-տել միջնադար, սկսելով վտանգավոր պատերազմ, որի վերահսկողությունը կարող են կորցնել: Եվ եթե ռազմական գործողությունները չդադարեց-վեն, աշխարհը շուտով կարող է վկան լինել քրիստոնյաների ու մուսուլմանների միջեւ սարսափելի պատերազմի...«Համաշխարհային ահաբեկչության դեմ պայքարը» չէր կարող հավաստի երեւալ, եթե տասնյակ տարիներ փնտրվող «թիվ 1 ահաբեկիչը» այս անգամ էլ չգտնվեր... Եվ նա գտնվեց: Կամ էլ՝ «գտնվելը» հայտարարվեց: Առայժմ կարծիքները տարբեր են...ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի հայտարարությունը «թիվ 1 ահաբեկիչ» Ուսամա Բեն Լադենի սպանության վերաբերյալ «ցնցեց» միջազգային հան-րությանը: Իսկ ԱՄՆ պետքարտուղարությունը ամերիկացիներին կոչ արեց զգույշ լինել, քանի որ Բեն Լադենի մահվանից հետո աշխարհին սպառնացող վտանգը մեծանում է եւ պետք է աչալուրջ լինել: Իսրայելի վարչապետը առաջիններից էր, որ շնորհավորանքներ հղեց Բ. Օբամային՝ նշելով, թե Բեն Լադենի ոչնչացումը ապացուցում է «ար-դարության, ազատության ու ժողովրդավարական երկրների ընդհանուր արժեքների հաղթանակը»: Եվրախորհրդարանի նախագահ Եժի Բուզեկն էլ հայ-տնեց, թե «այսօրվանից աշխարհն ավելի անվտանգ է դարձել: Մենք արթնացել ենք ավելի անվտանգ աշխարհում»... Իհարկե այլ արձագանքներ նույն-պես եղան՝ տարբեր երկրներից ու մարդկանցից, եւ շատերը արդարացի արձագանքեցին իրապես, առանց խաղերի: Բայց շատերիս համար «աշխարհն ա-վելի անվտանգ է դարձել» թեզը թերեւս համոզիչ չի հնչում, քանզի այն «հեղափոխականներն» են արտասանում՝ ու նոր հեղափոխութ-յունների ծրագրերով:Ինչեւէ, համացանցում հայտնվեց «թիվ 1 ահաբեկիչի» լուսանկարը, որը փաստում էր տեղեկատվությունն այն մասին, թե Բեն Լադենը դիմադ-րություն է ցույց տվել այն պահին, երբ ամերիկյան հատուկ ծառայության ջոկատները փորձել են մոտենալ նրան: Տեղեկատվության համաձայն, ահաբեկիչն ապրել է Պակիստանի մայրաքաղաք Իսլամաբադից մոտ 100 կմ հեռավորության վրա գտնվող Աբոտաբատե քաղաքում տեղակայված առանձատներից մեկում: ԱՄՆ 2 ռազմական ուղղաթիռ գիշերը հրթիռակոծել են Բեն Լադենի հավանական բնակության վայր հանդիսացող տեղանքը, ինչից հետո ա-մերկյան դեսանտային ուժերը իջել են նշյալ վայր...Սակայն, նույն համացանցում լուրեր տարածվեցին, թե Բեն Լադենի նկարը (մահացած վիճակում), ըստ մանրակրկիտ ուսումնասիրությունների, չի համապատասխանում իրական լինելուն...Եվ Պենտագոնը պատրաստվում է հրապարակել Բեն Լադենի թաղման տեսագրությունը: Ըստ «Ասոշիեյթիդ Պրես» գործակալության, որը հղում է արել Պենտագոնի իր աղբյուրներին, թաղման արարողությունը Արաբական ծովում տեսագրվել ու մոտ օրերս հրապարակվելու է: Հրապարակվելու են նաեւ «թիվ 1 ահաբեկչի» լուսանկարները: ԱՄՆ նախագահի վարչակազմը քննարկում է նյութերի հրապարակման հարցը:Սպիտակ Տան ներկայացուցիչ Ջեյ Քերնին հայտարարել է, թե սպանված ահաբեկչի լուսանկարը «ուղղակի նողկալի է» ու դրա հրապարակումը հնարա-վոր է առաջացնի «թիվ 1 ահաբեկչի» կողմնակիցների զայրույթը եւ, այդ հանգամանքն հաշվի առնելով, նշել է, թե Վաշինգտոնը դեռեւս հրապարա-կելու որոշում չի կայացրել: ԱՄՆ կենտրոնական հետախուզության վարչությունն, իր հերթին, պնդում է հակառակը: Գերատեսչության ղեկավար Լեոն Պանետտան հայտնել է, որ «վաղ, թե ուշ լուսանկարը հրապարակվելու է: Կառավարությունը դեռեւս քննարկում է, թե ինչպես դա անել, սակայն, դժվար թե հարցեր առաջանան ընդհանրապես հրապարակելու կամ չհրապարակելու հարցում»:Վաղուց կարծիքներ կային, թե Վաշինգտոնը խաղացնում է «թիվ 1 ահաբեկիչի» փաստը՝ իր հակաահաբեկչական գործողությունները (դրա տակ նաեւ այլ խնդիրներ լուծելով) արդարացնելու համար, եւ միշտ էլ իմացել է ահաբեկչի տեղը... Եվ Լադենի «հանձնումը»՝ այսինքն սպանությունը, այսօր առավելապես պետք էր ԱՄՆ-ի նախագահին՝ վերընտրվելու, եւ հենց ԱՄՆ-ին՝ «արաբական եւ այլ հեղափոխությունները» զարգացնելու համար...Իմիջիայլոց, գործի է դրվում նաեւ «միջազգային արդարադատությունը»՝ Հաագայի միջազգային քրեական դատարանը այս շաբաթ կարգադրագիր կտա լի-բիական ղեկավարության 5 ներկայացուցիչներին, այդ թվում՝ Մուամար Քադաֆիին ու նրա ավագ որդի Սեյֆ ալ–Իսլամին ձերբակալելու համար:Նախագահ Օբաման «խաղացնում» է նաեւ Հայոց ցեղասպանության հարցը՝ այդպես էլ չարտասանելով հայ համայնքին խոստացած «Ցեղասպանութ-յուն» բառը, կրկին «Մեծ Եղեռն» է ասել՝ փորձելով սիրաշահել եւ՛ հայերին, եւ՛ թուրքերին...Իսկ Բեն Լադենի սպանությունը 9%-ով բարձրացրել է նախագահ Օբամայի վարկանիշը: Այդ սպանությունը բարձրացրել է ամերիկացիների հա-մոզմունքն առ այն, թե գործող նախագահը բավականին հաջող է գլուխ հանում ահաբեկչության դեմ պայքարում, ինչպես նաեւ Աֆղանստանում ընթացիկ ամերիկյան զինուժի գործողություններում: Հարցվածների 56%-ը հավանության է արժանացրել Օբամայի աշխատանքը երկրի ղեկավա-րի պաշտոնում, ինչը 9%-ով ավելին է, քան նախորդ ամսվա հարցումների ցուցանիշը: Ընդհանուր առմամբ, հարցվածների 2/3-ն ընդգծել է, թե «Օբաման արժանացել է իրենց վստահությանը Բեն Լադենին ոչնչացնելուց հետո»: Հակազդեցություն նույնպես կա այս հարցում: Պաղեստինյան «Համաս» իսլամիստական շարժումը հայտարարություն է տարածել, որտեղ դատապարտ-վում են ամերիկյան հատուկ նշանակության ուժերի գործողությունները, որոնց հետեւանքով սպանվել է Բեն Լադենը: Հայտարարության տեքստ-ում ահաբեկիչը գնահատվում է որպես «սուրբ արաբ մարտիկ»:Մեկ այլ՝ ահաբեկչական համարվող «Թալիբան» շարժումը, Բեն Լադենի սպանության պատճառով սպառնացել է հարձակումներ իրականացնել Պակիստա-նի պետական գործիչների, այդ թվում նախագահ Ալի Զարդարիի նկատմամբ. «Այժմ Պակիստանի իշխանությունները, նախագահ Զարդարին ու բանակը կդառնան մեր առաջին թիրախը: Հաջորդ թիրախը լինելու են Միացյալ Նահանգները»,- հայտնել է շարժման ներկայացուցիչներից մեկը:Իսկ Լիբիայում ՆԱՏՕ-ի ռազմուժը սխալմամբ նորից ռմբակոծել է ընդդիմադիր ապստամբներին, ինչի մասին հայտարարել է ընդդիմութ-յան ներկայացուցիչ Մուսաֆա Ալի Օմարը: Հրդեհվել է 4 մեքենա, այդ թվում շտապ օգնության, զոհվել են տասնյակ մարդիկ:Արաբական մեկ այլ երկրում՝ Եմենում, չնայած նախնական համաձայնությանը, հետաձգվել է իշխանափոխությունը: Գործող նախագահ Ալի Սալեհի կողմից իշխանությունը հանձնելու մասին համաձայնագրի ստորագրության հանդիսավոր արարողությունը հետաձգվել է անորոշ ժամանակով, այն բանից հետո, երբ նա հրաժարվել է ստորագրել փաստաթուղթը: Համաձայնագրի ստորագրումը կայանալու էր Սաուդյան Արաբիայի մայրաքաղաք Էր Ռիյադում, ինչը ձգձգվում է, չնայած Պարսից ծոցի արաբական պետությունների համագործակցության խորհուրդը ստանձնել էր միջնոր-դությունն այդ հարցով: Հետահայաց նետելով «արաբական հեղափոխությունների» զարգացումներին, հասկանալի է դառնում, որ հատկապես սոցիալ-տնտեսական եւ արժեհա-մակարգային ճգնաժամին առնչվող հարցերը ստիպեցին արաբական աշխարհին ոտքի կանգնել ու պայքարել իրենց երկրների վարչակարգերի դեմ: Բայց հստակ է նաեւ, որ սոցիալ-քաղաքական պահանջներ դնելը խթան-միջոց էին Արեւմուտքի ձեռքին՝ իրենց աշխարհաքաղաքական շահերն ու ծրագրերը առաջ տանելու համար: Իրենց նպատակին հասնելուց հետո, արաբների սոցիալ-տնտեսա-քաղաքական վիճակը կրկին անհետաքրքիր կդառնա Ար-եւմուտքի տերերի համար:Այժմ, երբ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի նախաձեռնությամբ մեր ներքին կյանքում քաղաքական համաձայնությունների տեղաշարժեր են նկատվում, այն ավելի է կարեւորվում «համաշխարհային հեղափախությունների» հորձանուտում չհայտնվելու համար: Հայաստանում էլ են առկա սոցիալ-քաղաքական խնդիրներ, եւ արտաքին ուժերը հենց իշխանություն-ընդդիմություն հակամարտության առանցքի վրա էլ ներթափան-ցում են տարբեր երկրներ: Ներքաղաքական կայունությունը թույլ կտա մեզ խուսափելու Հյուսիսային Աֆրիկայի եւ Մերձավոր Արեւելքի երկրների հեղափոխական գործընթացներից...Իսկ ահա Ադրբեջանը հայտնվել է «հեղափոխական» ցուցակում: Եվ նախագահ Իլհամ Ալիեւն ամեն քայլի գնում է իշխանությունը պահպանե-լու համար: Այդ ահից է երեւի, որ նախագահի աշխատակազմի հասարակական-քաղաքական բաժնի ղեկավար Ալի Հասանովը հայտարարել է, թե «Մուամար Քադ-աֆին Լիբիայի դիկտատորն է», չնայած մինչեւ վերջերս «Լիբիայի դիկտատորը» համարվում էր ադրբեջանցիների «բարեկամն ու եղբայրը»... Ավե-լին, Բաքուն հայտնել է, որ Ադրբեջանի կառավարությունն աջակցում է «սեփական ժողովրդի դեմ բռնացած, խաղաղ բնակչության դեմ ռազմական գոր-ծողություններ սկսած Քադաֆիի իշխանության դեմ ՆԱՏՕ-ի գործողություններին»: Մ. Քադաֆիից հրաժարվելուց առաջ, Բաքվում հրաժարվեցին մեկ այլ «բարեկամ ու եղբայր»՝ «Եգիպտոսի դիկտատոր»՝ Հոսնի Մուբարաքից, ու ոստիկաններն այլեւս չեն հսկում նրա արձանը...Ամեն դեպքում մենք առավել շահագրգռված ենք մեր երկրի կայունության խնդրով եւ կարծում ենք, հայաստանյան քաղաքական ուժերը պետք է կարո-ղանան դաս առնել այս ամենից, այս անգամ գոնե ուրիշների սխալների վրա սովորելով... Եվ պետք է պատրաստ լինեն նաեւ համաշխարհային նոր փո-փոխությունների նոր զարգացումներին... Հայկ Թորգոմյան «Լուսանցք» թիվ 17 (193), 2011թ.Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում |
Փրկենք հային՝ Թուրքիայում... Հայի մայրաքաղաքը՝ Հայաստանում...
| Գրել է Լուսանցք | |
| 07-05-2011 | |
| Մի քանի հարյուր տարվա անիմաստություն Tert. am-ը հաղորդում է, որ հայազգի զինծառայող Սեւակ Շահին Բալըքչըն զոհվել է Քըվանչ Աղաօղլու անունով թուրք զինվորի արձակած գնդակից: Այս մասին տեղեկացնում է քրդական «Ֆըրաթ» գործակալությունը՝ նշելով, որ մինչեւ այս պահը թուրք զինվորի անունը չէր հրապարակ-վում: Լրատվամիջոցի փոխանցմամբ՝ Քըվանչ Աղաօղլուն տարված է ազգայնական (շտկենք՝ «ազգ»այնամոլական,-Ն. Մ.) գաղափարներով, ինչի մասին են վկայում Facebook սոցիալական ցանցում թուրք զինծառայողի զետեղած ազգայնական բովանդակությամբ հրապարակումները: Հիշեցնենք, որ Սեւակ Շահին Բալըքչըն զոհվել է ապրիլի 24-ին Բաթմանի Քոզլուք շրջանի ժանդարմերիայի զորամասում: Ըստ պաշտոնական վարկածի՝ նա մահացել է իր ծառայակցի կողմից ինքնաձիգից պատահաբար արձակված գնդակից ստացած ծանր մարմնական վնասվածքի հետեւանքով: Սակայն ավելի ուշ մամուլում տեղեկություններ էին հայտնվել այն մասին, որ Բալըքչըն ծառայության ընթացքում ծեծի է ենթարկվել իր հրամանատարի կողմից: Զորամասում նույնիսկ սպառնացել են այրել նրան: News.am-ն էլ հաղորդում է, որ թուրք զինվորականներն ապրիլի 24-ին սպանված Սեւակի ընտանիքին տարել են այն զորամաս, որտեղ տեղի է ունեցել սպանությունը: Թուրքական Vatan-ի փոխանցմամբ՝ Սեւակի մայրը զինվորական հրամանատարությունից ստացած հատուկ թույլտվությամբ դեմ առ դեմ հանդիպել է իր որդուն սպանած Քվանչ Աղաօղլուին: Սեւակի մայրը կարողացել է հարցնել միայն, թե ինչո՞ւ է նման բան արել Քվանչը եւ ուշագնաց եղել, որից հետո նրան դուրս են հանել սենյակից: Ցավոք, շատ ցավոք, բայց... սովորական հայ-թուրքական պատմություն է. մի քանի հարյուր տարի է թյուրքը հային մորթում է, ու այդքան տարի հա-յը թուրքին հարցնում է՝ ինչու՞: Պատասխանը պարզ է, գիտենք, բայց էլի հարցնում ենք: Ազգայնական մի ընկեր ունեմ: Մի առիթով ասաց. «Էս հայ ազգը հայ ժողովրդի ձեռքը կրակն է ընկել»... Փակագծերը ամեն օր բացում ենք, մեր ամեն թողարկումում: Հայը, քանի դեռ մտածում է ոչ թե զորանալու, այլ՝ թշնամուն հավատալու մասին (այսպես ավելի հեշտ է), հաճախ է հարց տալու ա-նիմաստ ինչու՞-ն... Նարե Մշեցյան Մաքուր Երեւան՝ ոչ թե քարոզով, այլ՝ կեղտոտողի գրպանին խփելով Ամբողջ մայրաքաղաքը վերածվել է մեծ եւ կեղտոտ ցուցանակի1 ՀՀ տարբեր աստիճանի պետական պաշտոնյաները տեղի-անտեղի, իսկ հաճախ՝ անտեղի, մեր երկիրը համեմատում են Եվրոպայի հետ՝ բերանի ծամոն սար-քած «եվրոպական չափանիշ» արտահայտությունը: Վերջին օրերի այս «եվրոհայերի» սոփեստությունն ապացուցելու համար շատ հեռուն գնալ պետք չէ. բավարար է դուրս գալ փողոց եւ հպանցիկ ակ-նարկ գցել շենքերի պատերի, էլեկտրասյուների, հեռախոսային վահանակների եւ հանրային սեփականություն հանդիսացող այլ գույքի վրա: Ամե-նուրեք հայտարարություններ ու որմազդներ են. տան/բնակարանի/տարածքի առքուվաճառքի/վարձակալման/փոխանակման, անձնական դասերի եւ «կոոպերա-տիվ» ուսումնական հաստատությունների հայտարարություններ, հանրահավաքի կոչեր, գիշերային ակումբների միջոցառումների գովազդներ (որպես կանոն՝ անգլերեն), տեղական ինքնավարության մարմինների եւ Ազգային Ժողովի թեկնածուների գունավոր լուսանկարներ ու նշանախոս-քեր, սիրո խոստովանություններ, զանազան ու զարմանազան բովանդակությամբ միագույն կամ բազմագույն թղթիկներ ու թղթեր: Փողոցային քաղաքական ոլորտում առաջատարը «Մեկ ազգ» դաշինք կոչվածն է՝ իր առերեւույթ բովանդակալից, բայց ըստ էության անբովանդակ, երբեմն էլ ծիծաղելի կամ անընդունելի (օրինակ՝ հայ = Հայ առաքելական եկեղեցի (Հռոմի պապից ավելի կաթոլի՞կ են…)) կոչ-նշանախոսքերով, որոնք մերթ ընդ մերթ շատ մեծ քանակով փակցվում են որտեղ պատահի: Ով ինչ կամենում է ասել՝ սոսնձում կամ կպչաթուղթով ամրացնում է իր խելքին փչած վայ-րում: Կան ավելի համառները, ովքեր սոսնձի փոխարեն ներկ են գործածում ու փչացնում են հատկապես անցումների պատերը, երբեմն նույնիսկ հայհոյանքներ (որպես կանոն՝ նորից անգլերեն, նվազ քանակով՝ ռուսերեն, հազվադեպ՝ հայերեն) գրել-մրոտելով: Ոմանք նույնիսկ քանդակում են: Այս վանդալների առաձնահատուկ սիրած վայրերն են պատմական հուշարձանները, որտեղ կարելի է հանդիպել սիրո մաթեմատիկական բանաձեւերի՝ x + y = սեր-ի նման խոստովանությունների... ՀՀ Սահմանադրությամբ եւ ստորագրած միջազգային փաստաթղթերով ամրագրված խոսքի ազատությունը երբեք ամենաթողություն չի նշանակում: Ժողովրդավարությունն էլ ունի իր խաղի կանոնները, եթե կուզեք՝ նույնիսկ իր գեղագիտությունը: Օտարների առաջ պարծենում ենք, թե հնագույն մշակույթի տեր ազգ ենք, սակայն նույն օտարին ցույց ենք տալիս գովազդ-հայտարարություններով հույժ կեղտոտված մեր փողոցներն ու հանրային մյուս վայրերը: Մեկ ուրիշ խայտառակություն է այս խառնիճաղանջի լեզուն: Գրությունները եթե նույնիսկ հայերեն են, ապա սովորաբար «փայլում են» ահ-ռելի տառասխալներով եւ հայերեն համարժեք ունեցող օտար բառերի առատությամբ: Քիչ չեն նաեւ զուտ օտարալեզուները, հատկապես ռուսերեն-ներն ու անգլերենները: Վերջին շրջանում ավելի հաճախ են հանդիպում զբոսաշրջության եւ սպասարկման ոլորտներին առնչվող պարսկերեն որմազդ-գովազդներ. օտարալեզու այս զզվանքները հայտնվում են նույնիսկ հանրապետության բուն սրտում՝ Հանրապետության հրապարակում: Բայց չէ՞ որ հայերենը ՀՀ պետական միակ լեզուն է, որն սպասարկում է հանրապետության կյանքի բոլոր ոլորտները, ինչպես սահմանված է ՀՀ «Լեզվի մասին» օրենքի առաջին հոդվածում: Բայց ՀՀ-ում ո՞վ է առհասարակ օրենքները, հատկապես նշված օրենքը բանի տեղ դնում... Երեւանի գեղագիտական տեսքի խաթարման մեջ իրենց մեծ «ներդրումն» ունեն ամենուրեք սոսնձվող այս նյութերը: Ոչ քիչ դեպքերում, նյու-թը փակցվում է մի քանի օր կամ նույնիսկ մի քանի ժամ առաջ սոսնձված մեկ այլ նյութի վրա, երբեմն՝ դիտավորյալ կերպով (օրինակ՝ նույն «Մեկ ազգի» թղթիկները Հայ ազգային կոնգրեսի հանրահավաքային կոչերի վրա): Առավել մարդաշատ վայրերում կարող ենք տեսնել էլեկտրասյուներ, պատեր, ծառերի բներ եւ այլն, որոնց վրա կպցրած տպագիր նյութերի հաստությունը արդեն մի քանի սանտիմետր հաստություն ունի: Երեւանի քաղաքապետարանի եւ թաղապետարանների ուշադրությունը հրավիրելով այս անընդունելի երեւույթի վրա՝ առաջարկում ենք մաքրել մայրաքաղաքի պատերն ու հանրային սեփականություն հանդիսացող գույքը այս աղտեղությունից (վստահ եմ՝ այդ դեպքում մի քանի տասնյակ տոննա մակուլատուրա կառաջանա), հիմնովին արգելել նման ինքնագործունեությունը, եւ ծանուցել ցանկացողներին առաջարկել գովազդ-հայտարա-րությունը տեղադրել հատուկ մեծ ցուցանակների վրա՝ խորհրդանշանական վարձավճարով, ասենք՝ Ա-4 ֆորմատի մեկ թուղթը մեկ շաբաթ ժամանակով տեղադ-րելու համար՝ 10-20 դրամ, խստորեն արգելելով ՏԻՄ մարմնի թույլտվության կնիքը չկրող նյութերի հայտնվելը նույն այս մեծ ցուցանակ-ներում: Թույլտվության ժամանակ հատուկ ուշադրություն դարձնել նյութի մեջ հայերենի առաջնային, պարտադիր ու անսխալ առկայության օ-րենսդրական պահանջի բավարարման վրա՝ ի հարկին գրությունը փորձաքննության համար Լեզվի պետական տեսչություն ուղարկելով: Խախտողների համար պետք է նախատեսել պատիժներ՝ նվազագույն աշխատավարձի բազմապատիկ չափերով՝ կախված խախտողի ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ լինելուց ու աղտոտման տարողությունից: Պահանջում ենք Երեւանին անհապաղ վերադարձնել իր արտաքին նախկին հաճելի, մաքուր տեսքը: Սա բոլոր երեւանաբնակներիս տարրական իրավունքն է: Գեւորգ Յազըճյան Հայ ազգայնականների համախմբման խորհրդի անդամ 1 Հեղինակեցի 25 Ապրիլ 2011-ին ու 26 Ապրիլ 2011-ին շարուածքը յանձնեցի «Լուսանցք» շաբաթաթերթի խմբագրութեան: «Լուսանցք» թիվ 17 (193), 2011թ. Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում |
Friday, May 6, 2011
Sunday, May 1, 2011
LIBYA: ALL ABOUT OIL, OR ALL ABOUT BANKING?
Several writers have noted the odd fact that the Libyan rebels took time out from their rebellion in March to create their own central bank – this before they even had a government. Robert Wenzel wrote in the Economic Policy Journal:
I have never before heard of a central bank being created in just a matter of weeks out of a popular uprising. This suggests we have a bit more than a rag tag bunch of rebels running around and that there are some pretty sophisticated influences.
Alex Newman wrote in the New American:
In a statement released last week, the rebels reported on the results of a meeting held on March 19. Among other things, the supposed rag-tag revolutionaries announced the “[d]esignation of the Central Bank of Benghazi as a monetary authority competent in monetary policies in Libya and appointment of a Governor to the Central Bank of Libya, with a temporary headquarters in Benghazi.”
Newman quoted CNBC senior editor John Carney, who asked, “Is this the first time a revolutionary group has created a central bank while it is still in the midst of fighting the entrenched political power? It certainly seems to indicate how extraordinarily powerful central bankers have become in our era.”
Another anomaly involves the official justification for taking up arms against Libya. Supposedly it’s about human rights violations, but the evidence is contradictory. According to an article on the Fox News website on February 28:
As the United Nations works feverishly to condemn Libyan leader Muammar al-Qaddafi for cracking down on protesters, the body’s Human Rights Council is poised to adopt a report chock-full of praise for Libya’s human rights record.
The review commends Libya for improving educational opportunities, for making human rights a “priority” and for bettering its “constitutional” framework. Several countries, including Iran, Venezuela, North Korea, and Saudi Arabia but also Canada, give Libya positive marks for the legal protections afforded to its citizens -- who are now revolting against the regime and facing bloody reprisal.
Whatever might be said of Gaddafi’s personal crimes, the Libyan people seem to be thriving. A delegation of medical professionals from Russia, Ukraine and Belarus wrote in an appeal to Russian President Medvedev and Prime Minister Putin that after becoming acquainted with Libyan life, it was their view that in few nations did people live in such comfort:
[Libyans] are entitled to free treatment, and their hospitals provide the best in the world of medical equipment. Education in Libya is free, capable young people have the opportunity to study abroad at government expense. When marrying, young couples receive 60,000 Libyan dinars (about 50,000 U.S. dollars) of financial assistance. Non-interest state loans, and as practice shows, undated. Due to government subsidies the price of cars is much lower than in Europe, and they are affordable for every family. Gasoline and bread cost a penny, no taxes for those who are engaged in agriculture. The Libyan people are quiet and peaceful, are not inclined to drink, and are very religious.
They maintained that the international community had been misinformed about the struggle against the regime. “Tell us,” they said, “who would not like such a regime?”
Even if that is just propaganda, there is no denying at least one very popular achievement of the Libyan government: it brought water to the desert by building the largest and most expensive irrigation project in history, the $33 billion GMMR (Great Man-Made River) project. Even more than oil, water is crucial to life in Libya. The GMMR provides 70 percent of the population with water for drinking and irrigation, pumping it from Libya’s vast underground Nubian Sandstone Aquifer System in the south to populated coastal areas 4,000 kilometers to the north. The Libyan government has done at least some things right.
Another explanation for the assault on Libya is that it is “all about oil,” but that theory too is problematic. As noted in the National Journal, the country produces only about 2 percent of the world’s oil. Saudi Arabia alone has enough spare capacity to make up for any lost production if Libyan oil were to disappear from the market. And if it’s all about oil, why the rush to set up a new central bank?
Another provocative bit of data circulating on the Net is a 2007 “Democracy Now” interview of U.S. General Wesley Clark (Ret.). In it he says that about 10 days after September 11, 2001, he was told by a general that the decision had been made to go to war with Iraq. Clark was surprised and asked why. “I don’t know!” was the response. “I guess they don’t know what else to do!” Later, the same general said they planned to take out seven countries in five years: Iraq, Syria, Lebanon, Libya, Somalia, Sudan, and Iran.
What do these seven countries have in common? In the context of banking, one that sticks out is that none of them is listed among the 56 member banks of the Bank for International Settlements (BIS). That evidently puts them outside the long regulatory arm of the central bankers’ central bank in Switzerland.
The most renegade of the lot could be Libya and Iraq, the two that have actually been attacked. Kenneth Schortgen Jr., writing on Examiner.com, noted that “[s]ix months before the US moved into Iraq to take down Saddam Hussein, the oil nation had made the move to accept Euros instead of dollars for oil, and this became a threat to the global dominance of the dollar as the reserve currency, and its dominion as the petrodollar.”
According to a Russian article titled “Bombing of Lybia – Punishment for Ghaddafi for His Attempt to Refuse US Dollar,” Gadaffi made a similarly bold move: he initiated a movement to refuse the dollar and the euro, and called on Arab and African nations to use a new currency instead, the gold dinar. Gadaffi suggested establishing a united African continent, with its 200 million people using this single currency. During the past year, the idea was approved by many Arab countries and most African countries. The only opponents were the Republic of South Africa and the head of the League of Arab States. The initiative was viewed negatively by the USA and the European Union, with French president Nicolas Sarkozy calling Libya a threat to the financial security of mankind; but Gaddafi was not swayed and continued his push for the creation of a united Africa.
And that brings us back to the puzzle of the Libyan central bank. In an article posted on the Market Oracle, Eric Encina observed:
One seldom mentioned fact by western politicians and media pundits: the Central Bank of Libya is 100% State Owned. . . . Currently, the Libyan government creates its own money, the Libyan Dinar, through the facilities of its own central bank. Few can argue that Libya is a sovereign nation with its own great resources, able to sustain its own economic destiny. One major problem for globalist banking cartels is that in order to do business with Libya, they must go through the Libyan Central Bank and its national currency, a place where they have absolutely zero dominion or power-broking ability. Hence, taking down the Central Bank of Libya (CBL) may not appear in the speeches of Obama, Cameron and Sarkozy but this is certainly at the top of the globalist agenda for absorbing Libya into its hive of compliant nations.
Libya not only has oil. According to the IMF, its central bank has nearly 144 tons of gold in its vaults. With that sort of asset base, who needs the BIS, the IMF and their rules?
All of which prompts a closer look at the BIS rules and their effect on local economies. An article on the BIS website states that central banks in the Central Bank Governance Network are supposed to have as their single or primary objective “to preserve price stability.” They are to be kept independent from government to make sure that political considerations don’t interfere with this mandate. “Price stability” means maintaining a stable money supply, even if that means burdening the people with heavy foreign debts. Central banks are discouraged from increasing the money supply by printing money and using it for the benefit of the state, either directly or as loans.
In a 2002 article in Asia Times titled “The BIS vs National Banks,” Henry Liu maintained:
BIS regulations serve only the single purpose of strengthening the international private banking system, even at the peril of national economies. The BIS does to national banking systems what the IMF has done to national monetary regimes. National economies under financial globalization no longer serve national interests.
. . . FDI [foreign direct investment] denominated in foreign currencies, mostly dollars, has condemned many national economies into unbalanced development toward export, merely to make dollar-denominated interest payments to FDI, with little net benefit to the domestic economies.
He added, “Applying the State Theory of Money, any government can fund with its own currency all its domestic developmental needs to maintain full employment without inflation.” The “state theory of money” refers to money created by governments rather than private banks.
The presumption of the rule against borrowing from the government’s own central bank is that this will be inflationary, while borrowing existing money from foreign banks or the IMF will not. But all banks actually create the money they lend on their books, whether publicly-owned or privately-owned. Most new money today comes from bank loans. Borrowing it from the government’s own central bank has the advantage that the loan is effectively interest-free. Eliminating interest has been shown to reduce the cost of public projects by an average of 50%.
And that appears to be how the Libyan system works. According to Wikipedia, the functions of the Central Bank of Libya include “issuing and regulating banknotes and coins in Libya” and “managing and issuing all state loans.” Libya’s wholly state-owned bank can and does issue the national currency and lend it for state purposes.
That would explain where Libya gets the money to provide free education and medical care, and to issue each young couple $50,000 in interest-free state loans. It would also explain where the country found the $33 billion to build the Great Man-Made River project. Libyans are worried that NATO-led air strikes are coming perilously close to this pipeline, threatening another humanitarian disaster.
So is this new war all about oil or all about banking? Maybe both – and water as well. With energy, water, and ample credit to develop the infrastructure to access them, a nation can be free of the grip of foreign creditors. And that may be the real threat of Libya: it could show the world what is possible. Most countries don’t have oil, but new technologies are being developed that could make non-oil-producing nations energy-independent, particularly if infrastructure costs are halved by borrowing from the nation’s own publicly-owned bank. Energy independence would free governments from the web of the international bankers, and of the need to shift production from domestic to foreign markets to service the loans.
If the Gaddafi government goes down, it will be interesting to watch whether the new central bank joins the BIS, whether the nationalized oil industry gets sold off to investors, and whether education and health care continue to be free.
Syria: Intervention Inevitable
Infowars.com
April 30, 2011
And the greater World War.
We are presented with what we are told are isolated crises. In reality, from Desert Storm to the Eastern European color revolutions, to the “War on Terror” to the current “Arab Spring,”we are witnessing one linear campaign for world domination – the creation of what George Bush Sr. called “the New World Order.”Regime change in Syria was a foregone conclusion as early as 1991. General Wesley Clark in a 2007 speech in California relayed a 1991 conversation between himself and then Under Secretary of Defense Paul Wolfowitz. Wolfowitz indicated that America had 5-10 years to clean up old Soviet “client regimes,” namely Syria, Iran, and Iraq, before the next super power rose up to challenge western hegemony. The “next super power” includes ironically Russia, recovering from the treasonous attempted sellout by oligarchs like Mikhail Khodorkovsky, and of course a rising China.
Setting the Stage
The entire “Arab Spring” was a preplanned, meticulously engineered foreign-funded operation that began as early as 2008, with the West’s imperial network of “civil society” and NGOs in place for decades. The New York Times has recently admitted as much in their article, “US Groups Helped Nurture Arab Uprising,” implicating the International Republican Institute, the National Democratic Institute, the National Endowment for Democracy, Movements.org, and Freedom House for their roles in recruiting, training, and supporting the unrest.
As this plot unfolds, we see in hindsight that each destabilization was triggered and nurtured with a specific order in mind. Tunisia and Egypt were collapsed on either side of Libya while the tremors of destabilization shook the entire region in general, including in Saudi Arabia and Jordan. The newly “reordered” Middle East would be extorted into backing Western military intervention in Libya, which was targeted next. The vulnerable governments of Tunisia and Egypt began serving as conduits for weapons and supplies to reach US-backed rebels in their bid to oust Qaddafi. Likewise, the grand prize in the Middle East being Iran, Syria is being systematically picked apart first to further weaken and isolate Tehran.
Iran itself has been under siege for years by covert operations including US special forces and intelligence operating inside Iran, training, arming and supporting terrorist organizations in activity against the government of Iran, as well as assassinations and sabotage of Iranian infrastructure. All of this has been meticulously documented, planned, and prepared amongst the pages of Brookings Institute’s “Which Path to Persia?” report.
The corporate-financier funded think-tanks have reached the general consensus that their unipolar world order of “international law,” and “international institutions” have primacy over national sovereignty and the time has come to assert such primacy or lose it. This was stated quite clearly within the corporate lined Brookings Institute report titled, ” “Libya’s Test of the New International Order” back in February 2011. In it they overtly state that intervening in Libya “is a test that the international community has to pass. Failure would shake further the faith of the people’s region in the emerging international order and the primacy of international law.”
 | |
 | |
| The Syrian port of Tartus (highlighted in orange) is set to serve as a Russian naval base, upgraded this year and to host Russian warships by 2012. This will allow Russia to counteract NATO’s aggressive encirclement of its borders. | |
The Build-up Against Syria
Syria is not only a defiant nation unwilling to participate in “globalization,” it is also an integral part of both Iran’s and Russia’s growing counterbalance throughout the region, in direct contrast to Western hegemony. The Syrian port city of Tartus is being renovated and is set to host heavy Russian warships in a bid to establish a significant presence in the Mediterranean. This would counteract NATO’s expansion along Russia’s borders as well as keep in check Western fleets north of the Suez.
Syria has long served this purpose, with the Tartus facility having originally been opened in 1971 through an agreement with the Soviets. When Paul Wolfowitz was referring to Soviet “client regimes” in his 1991 conversation with Wesley Clark, this sort of challenge to Western hegemony was what he was referring to.
Following the September 11, 2001 attacks, Clark was again passed plans drawn to implement regime change throughout the Middle East, specifically to attack and destroy the governments of 7 countries; Iraq, Syria, Sudan, Somalia, Iran, Lebanon and Libya. In 2002, then US Under Secretary of State John Bolton, would add Syria to the growing “Axis of Evil.”
In a recent CNN article, acting State Department spokesman Mark Toner stated, “We’re not working to undermine that [Syrian] government. What we are trying to do in Syria, through our civil society support, is to build the kind of democratic institutions, frankly, that we’re trying to do in countries around the globe. What’s different, I think, in this situation is that the Syrian government perceives this kind of assistance as a threat to its control over the Syrian people.”
Toner’s remarks come after the Washington Post released cables indicating the US has been funding Syrian opposition groups since at least 2005 under the Bush administration and was continued under Obama. As we can see, the campaign against Syria transcended presidential administrations for nearly two decades.
In a recent AFP report, Michael Posner, the assistant US Secretary of State for Human Rights and Labor, stated that the “US government has budgeted $50 million in the last two years to develop new technologies to help activists protect themselves from arrest and prosecution by authoritarian governments.” The report went on to explain that the US “organized training sessions for 5,000 activists in different parts of the world. A session held in the Middle East about six weeks ago gathered activists from Tunisia, Egypt, Syria and Lebanon who returned to their countries with the aim of training their colleagues there.” Posner would add, “They went back and there’s a ripple effect.”
Lieberman on Syrian intervention.
The ripple effect of course are the uprisings themselves, facilitated by yet more aid, equipment, and the complicity of the corporate owned media, disingenuously portraying the events as “spontaneous,” “genuine,” and “indigenous.” Recent calls have been made by US Senators Mark Kirk and Richard Blumenthal for a “non-military intervention” in Syria, while warmongering puppets Nicolas Sarkozy of France and US Senator Joe Lieberman used Libya’s bombardment as a warning aimed specifically at Assad of Syria.
The Intervention Is Beginning
Now, in calls that echo the build-up to Libya’s bombardment, US Senators John McCain, Lindsey Graham, and Joe Lieberman have made a joint statement that Assad has “lost the legitimacy to remain in power in Syria.” They continued by stating, “Rather than hedging our bets or making excuses for the Assad regime, it is time for the United States, together with our allies in Europe and around the world, to align ourselves unequivocally with the Syrian people in their peaceful demand for a democratic government.”
The level of deception behind these comments is almost unimaginable, after the US State Department openly admitted to funding, training, organizing, and supporting this unrest to begin with. Compounding the intellectual dishonesty from which these three senators have made their treasonous comments from is the fact that each of them, in addition to their role as “elected representatives,” are members of unelected, shadowy organizations that receive funding directly from US tax payers as well as corporate-financier interests to undermine and destroy foreign governments. McCain and Graham are both members of the International Republican Institute, openly implicated by the New York Times for their role in funding the “Arab Spring.” Lieberman is a member of the Neo-Conservative war profiteering lobbying firm deceptively named, the “Foundation for Defense of Democracies (FDD).”
FDD features many Project for a New American Century (PNAC) signatories including William Kristol, Richard Perle, James Woolsey, and Paula Dobriansky, as well as CFR members Newt Gingrich and Charles Krauthammer, along with the disingenuous “War on Terror” paid propagandist Bill Roggio of the “Long War Journal.” Shockingly, this cabal of warmongering liars, many of whom are responsible for reckless and disingenuous war propaganda films such as “Iranium” openly admits to being funded in part by the US State Department. It is amongst unelected, unaccountable organizations like the IRI and FDD that US foreign policy reaches foregone conclusions, with propaganda like “Iranium” left to sell these conclusions to an unwitting, immensely ignorant public.
The chatter amongst the corporate funded think-tanks such as the Brookings Institute has reached a crescendo in their calls for Assad to step down. As in Libya, the calls are based on unverified, purposefully ambiguous reports of violence squarely blamed on the ruling regime. Regardless of reports of armed groups working amongst the protesters, the corporate owned media and the think-tanks that hand them their talking points maintain that the protests are peaceful and that crackdowns are “repressive.”
In Brookings’ latest piece, “In Syria, Assad Must Exit the Stage” the cycle of violence initiated by “mysterious gunmen” targeting funerals is cited as the line Assad had crossed which now requires his departure from power. The article states, “With the cycle of ever-increasing protests met by regime violence and then more funerals intensifying in all areas of the country, it is time for Assad, the “Hamlet” of the Arab world, to consider his future. It is time for him and those who influence him abroad to search for a swift and orderly exit.” As evidence begins to trickle out confirming Assad’s accusations of armed elements amongst the protesters, as well as possible foreign gunmen being employed to create broader unrest, just as in Libya, the West rushes forward to initiate irreversible intervention.
The Greater World War
With the broad level of openly engineered destabilization aimed not only at the Middle East but at Moscow, Beijing and their peripheries as well, there is little chance the West will call off their gambit now. There is no retreat or return to normalcy for a world now locked in increasingly aggressive confrontation between the Anglo-American empire and the remaining nation-states. It is an all or nothing gambit being executed by a financially and strategically precarious West rushing to complete an agenda at least 2 decades in the making. Syria and ultimately Iran will not escape this campaign without confronting and confounding the real force behind the destabilization.
World government is most certainly a conspiracy, but by no means merely a theory. Here Bush calls for a “New World Order.”
This is not an isolated, regional conflict, this is the first step toward greater world war. The destabilization extends from Tunisia to Thailand, from Belarus to Beijing. There are rumblings of confrontation and the positioning of strategic pieces well beyond the current “Arab Spring.”
The rest of the world, including the people of the West who will bear the brunt of the West’s failure or success with equal destitution, must recognize and reject this megalomania-fueled self-serving campaign. We must begin generating a new consensus based on individual and national sovereignty, reclaim the responsibilities we have pawned off to these mega-corporate-financier interests along with the terrible power they now wield because of our continued complicity, apathy, and ignorance. After Syria and Iran, comes Moscow and Beijing. It is unlikely such conflicts will remain confined to far off regions of the world pictured on our TV screens – just as unlikely those that initiated this confrontation will pay with their own blood and treasure before we the people are all thrown into the crucible of war and consumed entirely.
This article first appeared on Tony Cartalucci’s blog, Land Destroyer Report.
Մի օր կպայթի «Ադրբեջան» արհեստածին փուչիկը
Ապրիլ 18, 2011թ. 10:01
Թուրք իշխանավորները ոչ միայն հաճախ հայտարարում են Թուրքիա-Ադրբեջան «Մեկ ազգ, երկու պետություն» լինելու մասին, այլև նույնպիսի փութաջանությամբ ընդգծում են, որ «1918 թվականից ի վեր Թուրքիան եղել ու կլինի Ադրբեջանի կողքին»:«Եղբայրասիրության» նման «ջերմ» դրսևորումներով թուրք ղեկավարները կամա, թե ակամա փաստում են պատմական երկու ճշմարտություն: Նախ, որ «Ադրբեջան» կոչվող պետությունը աշխարհի երեսին առաջին անգամ հայտնվել է 1918 թվականին: Եվ երկրորդ, այդ արհեստածին պետության ստեղծողը հենց Թուրքիան է, ուստի և, ստանձնելով մեծ եղբոր դերը, Թուրքիան շարունակում է կանգնած մնալ իր իսկ ստեղծած պետական միավորի թիկունքին:
ԱՆԴՐԿՈՎԿԱՍԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԽԱՄԱՃԻԿԸ
Պատմությունը հուշում է, որ արհեստածին պետությունները ստեղծվում են հատուկ նպատակներով. լինելով ազգային, կրոնական ավանդույթներից զուրկ, դրանք հաջողությամբ կատարում են իրենց վերապահված քաղաքական խամաճիկի դերը` ծառայելով այս կամ այն հզոր պետության հեռահար նպատակներին:
Անցած դարասկզբին «Ադրբեջան» կոչված արհեստածին պետական միավորի ստեղծման նպատակը Օսմանյան Թուրքիայի տարածաշրջանային հեռահար ծրագրերի իրականացումն էր։
Սակայն այդ արհեստական պետության ստեղծումը ժամանակին գայթակղում է նաև Մեծ Բրիտանիային: Վերջինիս հաշվարկով այդ երկիրը կարող էր դառնալ տարածաշրջանում նաև բրիտանական քաղաքական հաշվարկների և տարածքային շահերի սպասարկուն: Ահա թե ինչու թուրքական բանակի նահանջից հետո այստեղ սկսում են իշխել բրիտանացիները, որոնք էլ դառնում են երկրի առաջին ֆինանսիստները: Ի դեպ, հենց բրիտանացիների օգնությամբ և թուրք սպաների աջակցությամբ ստեղծվում է ադրբեջանական բանակը, և սկսում իր արյունալի հարձակումները հայկական բնակավայրերի վրա:
«Ադրբեջան» կոչված արհեստածին միավորը սեփական քաղաքական շահերին ծառայեցնելու տեսանկյունից գայթակղիչ թվաց նաև բոլշևիկյան Ռուսաստանին: Խորհրդային Կենտրոնը քաղաքական առումով նպատակահարմար համարեց պահպանել «Ադրբեջան» անվանումը, քանզի Ռուսաստանը ևս, հանձին այս սինթետիկ միավորի, տեսավ այն քաղաքական խամաճիկին, որն անհրաժեշտության դեպքում կարող էր օգտագործվել հարևան Իրանի դեմ` որոշակի քաղաքական ու տարածքային հավակնություններ դրսևորելու համար: Մյուս կողմից, բոլշևիկներն Ադրբեջանը դիտեցին որպես հարևան թուրքալեզու ազգերի վրա իրենց ազդեցությունը տարածելու լավագույն գործիք:
Այսպիսով, «Ադրբեջան» կոչվող արհեստական պետությունը ստեղծվեց թուրքա-բրիտանա-բոլշևիկյան խարդավանքների արդյունքում` այդ տերությունների կողմից տարածաշրջանում սեփական ազդեցության գոտու ստեղծման նպատակներով:
«ԱԴՐԲԵՋԱՆ» ԿՈՉՎԵՑ ԵՐԻՏԹՈՒՐՔԵՐԻ ՄՏԱՀՂԱՑՄԱՄԲ
Արհեստածին պետության բնակչության հիմնական զանգվածը թաթարներ կոչվող քոչվոր ցեղն էր, որը միայն բոլշևիկյան իշխանության տարիներին անցավ նստակեցության: Հենց խորհրդային տարիներին սկիզբ առավ «ադրբեջանցի» ինքնանվանվող «ազգի» ձևավորման գործընթացը:
Խորհրդային Ադրբեջանի ղեկավարության հրահանգով գիտնականների մի ստվար խումբ լծվեց «ադրբեջանցի նոր ազգի» վերաձևման, նրա պատմության կերտման դժվարին գործին: Հետագայում հայր Ալիևի անմիջական վերահսկողությամբ էր տքնում ոչնչից պատմություն հորինող, հայտնի պատմագող Զիա Բունիաթովը։
Զուգահեռ ընթանում էր ուծացման քաղաքականություն, ադրբեջանականացվում էին ոչ միայն թուրքախոս ցեղերը, այլև մյուս ժողովուրդները` իրանախոս թաթերը, թալիշները, ինչպես նաև քրդերը, հյուսիսային շրջաններում բնակվող ավարները, լազերը և լեզգիները, քրիստոնյա ուդիների զգալի մասը: Վերջիններս բռնի կերպով դավանափոխ էին արվում:
«Ադրբեջան» պետություն ու քոչվորից էլ «ադրբեջանցի» ազգ էր «ձուլվում» հարևան բնիկ ժողովուրդների պատմության ու մշակույթի հաշվին: Ադրբեջանցի պատմագողերի գրոհն ուղղվեց դեպի հայկականն ու իրանականը:
Նորաստեղծ այդ պետական միավորմանը «Ադրբեջան» անունով կնքելը եղել է երիտթուրքերի մտահղացումը: Եվ դա ինքնանպատակ չէր: «Ադրբեջան» աշխարհագրական տերմինը վերցվեց Պարսկաստանի Ադրբեջան լայնածավալ գավառի անունից: Անվան ընտրության հեռահար նպատակն էր հետագայում արհեստածին այդ երկրին` Իրանի տարածքում գտնվող իրանական Ադրբեջանը միացնելը: Եվ այսօր Թուրքիան, Ադրբեջանի միջոցով, Իրանի նկատմամբ դրսևորում է տարածքային հավակնություններ. Բաքվի իշխանությունները մեծ եղբոր թելադրանքով հնչեցնում են Իրանական Ադրբեջանը ձեռք գցելու ակնարկներ: Խեղաթյուրելով պատմությունը` ադրբեջանական են հայտարարվում իրանական քաղաքները` Արդաբիլը, ՈՒրմիան, Մարաղան, իսկ Թավրիզը հռչակում իրենց «մեծ մայրաքաղաք»:
Այսպես, «Մեծ Ադրբեջան» հորջորջվող այդ թվացյալ պետության սահմանների մեջ ադրբեջանցի պատմագողերը ներառել են Իրանի 9 նահանգները, ՈՒրմիո լիճը, արևմուտքից` Հայաստանի գրեթե ողջ տարածքը, հյուսիս-արևմտյան կողմից` Վրաստանի արևելյան և հյուսիսից` Դաղստանի հարավային հատվածները:
Քոչվորն իր «ազգ դառնալու» ճանապարհին մոլագար արշավ սկսեց հազարամյակների պատմություն ունեցող հայ ժողովրդի մշակույթի, պատմության ու տարածքների վրա: Բոլշևիկների ձեռքով Ադրբեջանին անօրինաբար բռնակցված Հայոց Արցախում ու Նախիջևանում համատարած ոչնչացվում կամ ադրբեջանականացվում էր հայկական մշակույթը: Բարբարոսության վերջին դրվագը ադրբեջանցի զինվորների ձեռքով Ջուղայի խաչքարերի ոչնչացումն էր։
Իրենց «ծննդաբանությունը» մինչև դարերի խորքը հասցնող ադրբեջանցի-քոչվորներն այսօր իրենց իրավունք են վերապահում հայտարարելու, թե` «շումերների, մարերի ու Մեծ Հայքի պատմության ժառանգորդներն են»: Մինչ հայ գիտնականները զարմացնող մեծահոգությամբ լռում են, քոչվորը է՛լ ավելի է զարկ տալիս սեփական երևակայությանը: Այս առումով այսօր իր մրցակիցը չունի որդի Ալիևը:
Իլհամի հիվանդ երևակայությունն անցավ բոլոր սահմաններն ու… հայտարարեց, թե «Ներկայիս հայկական պետությունը կազմավորվել է պատմական ադրբեջանական հողերում: Երևանի խանությունը, Զանգեզուրը մեր պատմական հողերն են»: Դե, իհարկե, չմոռացավ Արցախի քրիստոնեական եկեղեցիները` Ամարասը, Գանձասարը, հռչակել ադրբեջանական, և որ իրենք աշխարհում առաջինն են ընդունել քրիստոնեությունը: Իրենց հերթին ադրբեջանցի պատմագողերը չեն հրաժարվում այն թեզից, թե իրենք իրանալեզու մարերի ուղիղ ժառանգներն են ու Իրանի պատմական Ատրպատականի օրինական տերը: Իսկական զավեշտ:
Ադրբեջանի կեղծարար պատմաբանները խճճվել են իրենց գործած պատմության սարդոստայնում ու մինչ օրս չեն կարողանում գոնե իրենց համար հստակեցնել` ադրբեջանցի ինքնանվանվող հանրությունն ի՞նչ ծագում ունի` թուրքակա՞ն է, իրանակա՞ն, աղվանակա՞ն, թե՞…
Կովկասում հայտնված այս քոչվոր տարրը, որին անցած դարասկզբի քաղաքական իրավիճակների թելադրանքով բաժին ընկավ «ազգ» դառնալու պարտադրանքը, մինչ օրս տառապում է ազգային ինքնագիտակցության թերարժեքությունից: Իսկ թերաժեքությունը, ինչպես արձանագրում են հոգեբանները, ծնում է ագրեսիվություն: Ահա թե ինչու հայի ստեղծածն ու արարածը զավթելուն զուգահեռ Ադրբեջանի իշխանությունները հակահայկականությունը վերածել են ազգային գաղափարախոսության ու զբաղված են հայերիս նկատմամբ ատելություն ու թշնամանք քարոզելով:
Այսօր էլ նույնպիսի մոլագարությամբ Ադրբեջանը շարունակում է մեր մշակութային ու պատմական արժեքների կողոպուտն ու սեփականումը, ու կշարունակի այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի պայթել արհեստածին փուչիկը, աշխարհին ապացուցելով, որ քաղաքական շահերի նպատակով ստեղծված արհեստական պետությունների գոյությունը կարճատև է, քանզի ազգն ու պետությունը ձևավորվում են դարերի ընթացքում` բնական ու բնականոն գործոնների ազդեցությամբ, սեփական մշակույթով ու սովորույթներով:
Իսկ արհեստածին ազգ երբե՜ք չի լինում:
Արմինե ՍԻՄՈՆՅԱՆ
Դեմոյանին հարկավոր է «դեմոլիցիայի» ենթարկել
Անդեմ չինովնիկ Դեմոյանի մասին…
Այվազյանը դատի է տվել Դեմոյանին հրապարակային վիրավորանքների և զրպարտության համար
ԳԼԽԱՎՈՐ ԼՈՒՐ, ԻՐԱՎՈՒՆՔ, Օրվա լուր | Անի Գասպարյան | Ապրիլի 30, 2011 17:15
Քաղաքագիտության դոկտոր Արմեն Այվազյանն այսօր հայցադիմում է ներկայացրել Երևանի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան` պահանջելով պատասխանատվության ենթարկել Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Հայկ Դեմոյանին` իր պատիվը, արժանապատվությունն ու գործարար համբավն արատավորող հրապարակային վիրավորանքների և զրպարտության համար:Հիշեցնենք, որ 2011 թվականի մարտի 30-ին Դեմոյանը ԱՄՆ-ում հարցազրույց էր տվել «Վերադարձ» (Return to Armenia) հեռուստահաղորդման հեղինակ Հարութ Բռոնոզյանին և ուղիղ եթերում Այվազյանին անվանել «սնափառության մոլուցքով տառապող մարդ», «ոհմակի ղեկավար», «պետական հանցագործ»` հայտարարելով, թե Այվազյանը «ստեղծել է մի գիշատիչ խումբ, որը նպատակ ունի հայության շրջանում տարբեր բաժանարար գծեր անցկացնել»: Ըստ Դեմոյանի՝ Այվազյանը «թուրքական խայծն է կուլ տվել», «զեղել է իր կուտակած թույնը, մաղձը, նախանձը», «պետական հանցագործություն իրականացրել»՝ առաջինը հայտարարելով, որ 2008 թվականի սեպտեմբերի 6-ին՝ Թուրքիայի նախագահի Երևանում գտնվելու օրը` Հայաստան-Թուրքիա ֆուտբոլային հանդիպման ժամանակ Ծիծեռնակաբերդի Հայոց Եղեռնի հուշարձանի լույսերը մարվել են:
Այնուհետև Հայաստանում Դեմոյանը «Գիտության սանիտարները կամ անբուժելի մեծամտության վնասները. Ցավակցական նոթեր Գևորգ Յազըճեանի «Գիտական բարոյականության ու գիտության մեջ պատեհապաշտության մասին» գրության շուրջ» վերնագրով հոդվածում Այվազյանին անվանել էր «էժանագին պոպուլիզմով ու ինքնահավանության մոլուցքով տառապող լյումպենացված խմբակի» անդամ, որն իրականացնում է «անարդյունավետ և պարապ» գործունեություն, «իրեն ռազմավարագիտական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն հորջորջող անձ», որը «թրքական քարոզչության խայծը կուլ տալով` վարկաբեկեց թե´ Հայաստանի Հանրապետությունը, և թե´ Ծիծեռնակաբերդը» և, որ ինքը (Դեմոյանը) և էլի ինչ-որ այլ անձինք ձեռնպահ են մնացել Այվազյանի «դավաճանական այս արարքը պատժելուց»: Հոդվածում Դեմոյանն Այվազյանին անվանել է նաև «մերժվածների խմբակ»-ի անդամ` ավելացնելով, թե այդ «խմբակ»-ի «բաշիբոզուկային գործելակերպը» շատերին է նրանից վանել, և որ ինքն այդ «խմբակ»-ի մասին կարող է ասել՝ «անցավորաց մասին կամ լավ, կամ ոչինչ»:
Այվազյանը գտնում է, որ Դեմոյանի կողմից հեռուստահաղորդման ընթացքում և հոդվածում արված բոլոր վերոհիշյալ արտահայտությունները իր պատիվը, արժանապատվությունն ու գործարար համբավն արատավորող հրապարակային վիրավորանքներ են և զրպարտություն:
Նա դատարանին խնդրում է Դեմոյանին պարտավորեցնել` վճարելու 1.000.000 ՀՀ դրամ` որպես իրեն հասցված վիրավորանքների դիմաց փոխհատուցում և 2.000.000 ՀՀ դրամ` որպես զրպարտելու դիմաց փոխհատուցում:
Այս թեմայով կարդացեք http://ankakh.com/2011/04/113427/
Subscribe to:
Posts (Atom)
