Վարդավառ՝ հանուն սիրո եւ հայրենյաց. Հայ արիները վարդավառը տոնում են Արեւելյան եւ Արեւմտյան Հայաստաններում

Գրել է Լուսանցք

22-07-2011

Կհանդիպենք մեկամսյա արձակուրդից հետո Շատ կուզեինք, իհարկե, արձակուրդ չգնալ, որովհետեւ արձակուրդը թերթ-ընթերցող կապը խզում է մի տեսակ: Բայց եւ ամառային այդ արձա-կուրդն անհրաժեշտ է անձնակազմին՝ հետարձակուրդյան օրերին նոր ու թարմ ուժերով ներկայանալու, ստեղծագործելու: Ալավերդուց մեր հավատարիմ ընթերցողներից մեկը հենց իմացավ, որ ամառային դադար ենք վերցրել, նեղսրտեց. «Բոլորո՜վ մի գնացեք, հեր-թով»:Սիրելիներս, ճիշտ եք, լավ տարբերակ է, բայց այդ շքեղությունը մեզ թույլ տալ չենք կարող. մեր անձնակազմը փոքրաթիվ է, ուստի՝ հերթ կանգնելն էլ՝ անհնար:Կհանդիպենք օգոստոսից անմիջապես հետո՝ սեպտեմբերի 2-ին: Կհանդիպենք միմյանց կարոտած, փոխադարձ ստեղծագործական առաջարկներով, նաեւ՝ առողջ քննադատությամբ՝ ի շահ հայի ու հայի երկրի: «Լուսանցք»-ի խմբագրակազմ Վարդավառ՝ հանուն սիրո եւ հայրենյաց Հուլիսի 30-ին Հայ Արիական Միաբանության Հոգեւոր հանձնախմբի Քրմական խորհրդի առաջադրած քրմի թեկնածուները կանցկացնեն Հայոց Վարդավառի տոնական եւ ծիսական արարողություն՝ կփառաբանեն Հայոց Սիրո Աստվածուհի Աստղիկին:Ի պատասխան «Լուսանցք»-ի հարցման, ՀԱՄ գրասենյակի լրատվական կենտրոնից պատասխանեցին, որ Վարդավառի տոնը իրենց Հոգեւոր հանձնախմբի Քրմական խորհրդի քրմի թեկնածուները կանցկացնեն Արեւմտյան եւ Արեւելյան Հայաստաններում: Արեւելյան Հայաստանում ծեսի անցկացման վայրը կորոշվի մի քանի օրից, ինչի մասին լրացուցիչ տեղյակ կպահեն: Իսկ առայժմ քննարկում են Վարդավառի տոնակատարության հնարավորությունները Գառնիում, Մեծամորում, Էրեբունիում կամ մարզային որեւէ հնավայրում: Արեւմտյան Հայաստանում Վարդավառի ծիսական արարողությունը կանցկացվի Մշո տարածքում: Հայ Արիական Միաբանության Հոգեւոր հանձնախմբի Քրմական խորհրդի առաջադրած քրմի 3 թեկնածուներ հուլիսի 30-ին կլինեն Արեւմտյան Հայաստանի Մուշ բնակավայրում եւ հնավայրերից մեկում կանցկացնեն հայ-արիական ծես՝ փառաբանելով Աստղիկ Աստվածուհուն, հայ Աստվածներին, Տիեզերքի Արարչին եւ Նախնյաց Հոգիներին...Հայ քրմական ծեսով կփառաբանվի եւ կվերաօծվի Հայոց Հայրենիքը, նաեւ ձոներ կուղղվեն Հայ Աստվածներին՝ Հայք-Հայաստանի վերամիավորմանն ու զորացմանը նպաստելու համար: Հենց նույն օրը եւ նույն ժամին Հայաստանում էլ տեղի կունենա Վարդավառի տոնական ու ծիսական արարողությունը, որտեղ նույնպես ձո-ներ կհնչեն նույն նպատակների իրականացմանը ուղղված: Ավանդական ջրոցին էլ կդառնա տոնի հիմնական միջոցառումը, եւ օծված ջրով ու Աստղիկ Աստվածուհու հովանավորած տիեզերական սիրով կմաքրվեն մասնա-կիցների մարմիններն ու հոգիները, ինչն էլ նախանշում է վարդավառի խորհուրդը:ՀՀ-ում նաեւ Հայ առաքելական եկեղեցին կնշի Վարդավառը՝ հուլիսի 31-ին: Եկեղեցին նշում է Հիսուս Քրիստոսի պայծառակերպության՝ Վար-դավառի տոնը, որի կրոնական խորհուրդը իբր կապված է Հիսուսի՝ իր 3 առաքյալների հետ Թաբոր լեռը բարձրանալու հետ: Այնտեղ առաքյալները ննջում են, ապա արթնանում կուրացնող լույսից եւ տեսնում՝ լույսը ճառագում է վարդապետից: Լույսը վկայությունն է սրբության մաք-րության, աստվածության: Եկեղեցականները չեն ժխտում, որ Վարդավառի տոնը համընկնում է նաեւ հեթանոսական ժամանակներում նշված՝ Աստղիկ Աստվա-ծուհու տոնի հետ: Ըստ ժողովրդական սովորույթի, որը գոյություն է ունեցել նաեւ հեթանոսական ժամանակներում, մարդիկ իրար վրա ջուր են ցողել: «Ջուրը մաքրության նշան է, ջրով Հիսուս մկրտվեց Հորդանանում, հայոց եկեղեցին ընդունում է եւ դեմ չէ ժողովրդական սովորույթներին»,- ա-սում են եկեղեցականները, չնայած հաճախ անթաքույց ընդվզում են ինչպես Տրնդեզի կրակ վառելու, այնպես էլ՝ Վարդավառի ջուր ցողելու հին սովորույթի դեմ: Սակայն ազգային սովորույթներն առավել ուժեղ են, ինչպես չգրված հին ավանդական օրենքները, սովորութական իրավունքը, որի դեմ 1700-ամյա պայքարը այդպես էլ անարդյունք ավարտվեց: Վահագն Նանյան Ի՞նչ ճաք է Սանահինի ճաքը Սոցիալական ցանցերում վերջին օրերին Սանահինի վանական համալիրի հետ կապված աղմուկը (ըստ մամուլի հրապարակումների՝ Գարեգին Բ-ն հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի հետ զրույցում հայտարարել էր, որ ինքը գործ չունի «Հայաստանի լեռներում գտնվող վանքերի եւ եկե-ղեցիների հետ»,- հեղ.) պատճառ դարձավ, որ երեկ կառավարության նիստի օրակարգի ձեւավորումից առաջ վարչապետն անդրադառնա խնդրին: Ներկայացվող պարզաբանումը մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանինն է:- Ըստ այդմ, ելնելով այն հանգամանքից, որ վանական համալիրը 1999թ.-ից գտնվում է ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում, խնդիրը պահանջում է հատուկ մոտեցում այն առումով, որ հուշարձանին ուղղված ցանկացած միջամտություն պետք է անցնի միջազգային փոր-ձաքննություն: Ոստի՝ ՀՀ պատմամշակութային հուշարձանների պահպանության հետազոտական կենտրոնը հրավիրեց մասնագետներ Բեռլինի բարձրագույն տեխնո-լոգիաների ինստիտուտից, որոնք 3D սքան-լազերային տեխնոլոգիայով չափագրումներ են արել՝ հաշվի առնելով համալիրի հարավային ճակատի արեւմտյան անկյան հատվածում առկա հիմնական ճաքը՝ պայմանավորված այն հանգամանքով, որ հենց այդ ճաքն է, որ առաջացնում է հիմնական խնդիրնե-րը հուշարձանների համար, բնականաբար, հարակից այլ խնդիրներին զուգահեռ: Այդ գործողությունների արդյունքում արձանագրվեց իրավիճակը, որը ենթակա էր կրկնակի ստուգման 6-7 ամիս հետո՝ հասկանալու, թե ինչ դինա-միկա ունի ճաքը եւ որ ուղղությամբ է այն զարգանում: Մայիսին կատարվեցին կրկնակի ստուգումները, արդյունքներն այժմ ամփոփվում են, եւ հայկական կողմին կտրամադրվեն մինչ սեպտեմբեր: Զուգահեռաբար՝ պետբյուջեի միջոցների հաշվին մենք նախատեսել ենք, որ Սանահի-նում մեկնարկելու են հնագիտական պեղումների աշխատանքները, քանի որ անհրաժեշտ էր ուսումնասիրել գրունտի վիճակը եւ հասկանալ, թե ինչ տեխնիկական խնդիրներ են առկա հուշարձանի հանույթի հետ կապված: Այս ամենի արդյունքում կկազմվի համալիրի վերականգնման նախագծի տեխնիկական առաջադրանքը, որը լուծելու է հուշարձանի հետ կապված բոլոր խնդիրները՝ ճաքի, գմբեթի, հուշարձանի երեք հատվածների խնդիրները, ինչպես նաեւ լուծում կտրվի Սանահինի տարածքում աճող բույսերը ֆիզիկաքիմիական նյութերով մշակելու խնդրին: Նախագծի համար 2011թ. պետբյուջեով նախատեսվել է 6 մլն. դրամ գումար: Ի դեպ, 2011թ. սեփականության իրավունքով հուշարձանը հանձնվել է Հայ առաքելական եկեղեցուն: Աստղինե Քարամյան «Լուսանցք» թիվ 28 (204), 2011թ.Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում

Ռահվիռա (RAHVIRA) - Արիաց Պար

Ռահվիռա (RAHVIRA) - Միշտ Հայ

Հայ մշակույթի ինքնության պահպանության հրամայականը - քուրմ Մանուկ

Գրել է Լուսանցք

15-07-2011

Հայ մշակութային ինքնության պահպանության հրամայականը Նախ՝ հարցից խոսելու իրավունքի մասին: Այսօր ով ասես հայ ինքնությունից ու, մասնավորապես, մշակութային ինքնությունից չի խոսում: Անգամ հայ քրիստոնյան, ում դավա-նանքն ի սկզբանե հակաազգային (հակահեթանոսական) է եղել ու ում ուշքն ու միտքը օտար մշակութաստեղծ անձինք (Հիսուսը, Պողոսը, Պետ-րոսը, Գրիգորիսը...), օտար մշակութային արժեքները (եբրայական Բիբլիան, դրա հիմամբ գրված հազար ու մի գրքերը), խորհրդանիշերն, ավե-լի ստույգ՝ կուռքերն (խաչը, եկեղեցին, նկար-պատկերները...) են եղել: Ազգային ինքնությունից է խոսում նաեւ հայ քրիստոնյային շատ հարազատ, նրա գաղափարական մյուս կեսը՝ հայ դեմոկրատ-լիբերալիստը, ում գաղափարախոսությունը անհայրենիք թափառաշրջիկ մարդկանց գլուխներից է դուրս եկել ու որ այդպիսին լինելով՝ թշնամական է ամեն ազգայինի նկատմամբ: Դե՜, ազգային ինքնության թեման նորա-ձեւ է, հայ հակաազգայնականն էլ դա իրեն փեշակ է դարձրել: Պետք է չէ՞ հայ քրիստոնյան ու հայ դեմոկրատ-լիբերալիստը նորաձեւությամբ առաջնորդվեն ու դուր գան մասսային... Թեեւ նրանց, որպես հայ անհատի մեջ, անգիտակցաբար գուցե արյան կանչն է խոսում: Բայց մի կողմ թողնենք այդպիսի՝ հայ ազգային ինքնությունը անինքնության հետ խառնողներին ու հարցին մոտենանք ըստ էութ-յան: Զուտ հայկական տեսանկյունից...Ի՞նչ ենք հասկանում հայ ինքնություն ասելով: Դա հայ ազգային որակական հատկանիշների (կենսաբանական-ծագումնաբանական, հոգեւոր, լեզվա-կան, հոգեւոր-մշակութային, բարոյական, պատմական, կենցաղային, իրենց ենթամասերով) ամբողջությունն է: Հայ ինքնության պահպանութ-յան գլխավոր երաշխիքը հայոց բնօրրանը՝ Հայկական լեռնաշխարհն է: Հայ ինքնության այդ ամբողջական կազմի որեւէ մասի բացակայութ-յան դեպքում հայ ինքնությունը աղճատվում է: Հայ մշակութային ինքնությունը հայ ինքնության օրգանական բաղադրիչն է: Այն մեծ ազդեցություն է թողնում հայ կյանքի ընթաց-քի վրա: Հայը պահպանե՞ց իր մշակութային ինքնությունը՝ բնականոն կյանքով կապրի (չէ՞ որ մշակույթը կյանքի ուժական հիմունքնե-րից է), չպահպանե՞ց՝ հազար ու մի փորձանքների կհանդիպի: Հատկապես վերջին երկու հազար տարիներին հայի գլխին եկած կրոնական ու քա-ղաքական բազմատիպ պատուհասների պայմաններում հայ մշակութային մեծերի կողմից հայ մշակութային ինքնության պահպանումը ե-ղել է նրա լինելության գլխավոր երաշխիքներից մեկը: Դրա հետ մեկտեղ այդ ժամանակահատվածում հայ կյանքում տեղի ունեցած շատ ողբեր-գությունների պատճառներից մեկը եղել է հայ ընդհանրական (մասսայական) մշակութաստեղծ գիտակցության կողմից օտար մշակութային հո-սանքներին՝ հելլենականությանը, զրադաշտականությանը, քրիստոնեությանը, մարքսիզմ-լենինիզմին, այսօր՝ այդ ամենին շատ հարազատ դեմոկրատիա-լիբերալիզմին կուլ գնալով: Այսօր հայ կյանքում դիտվող ահավոր խաթարումները հետեւանք են մասնավորապես հայ մշակութա-յին ինքնության չպահպանման: Հայը ունի մշակութային իր յուրակերպությունը, իր կյանքը, մշակույթ արարող ու ստեղծող իր ավանդույթներն ու հարացույցերը (լեզու, միտք, զգացում, ըմբռնում-հասկացում, ապրումայնություն, տրամաբանություն, ճաշակ), իր մշակութային նախատիպարները (ո-րոնցից ծագում ու որոնց վրա հենվում է ողջ հայ մշակութային աշխարհը), իր մշակութային մեծերին, ովքեր լավագույնս են արտահայտել հայ մշակույթի որպիսությունն ու ովքեր հայ մշակութային աշխարհում չափ տվողի դերն են ստանձնել: Այդ ամենի պահպանությունն էլ հենց պայմանավորում է հայ մշակութային ինքնությունը: Հայ մշակութային ինքնություն. ասել է թե՝ հայ մշակութային տոհ-միկություն (ցեղայնություն), ազնվականություն ու մաքրություն:  Հայ մշակութային ինքնության հիշյալ բաղադրիչներից գլխավորը նախատիպարային (արխետիպային) բաղադրիչն է, որի միջուկը հայ ա-ռասպելական դիցն է: Դրա՝ հայ մշակութային ինքնության պահպանության հարցում առանցքային դերը նշել ու, ըստ այդմ, մշակութային գործունեություն են ծավալել հայ մշակույթի բոլոր մեծամեծերը: Հայ առասպելով ու դիցով հայ մշակույթի ավգյան ախոռները մաքրելու հրամայականով էր պայմանավորված նախորդ դարասկզբին Արեւմտյան Հա-յաստանում  «Մեհյան» եւ Արեւելյանում «Վերնատուն» հոգեւոր կենտրոնների ստեղծումը: Հայ մշակույթը վերելք է ապրել, այլոց համար օրինակելի արժեք է ձեռք բերել այն ժամանակ միայն, երբ իր նախատիպարային ակունքներից է սնվել:Ինչպես նկատվեց, Հայի մշակութային նախատիպարների՝ արարչա-աստվածապատում առասպելների ու դիցերի՝ հայ մշակույթում առանցքային դե-րակատարումի մասին նշել են բոլոր հայ մեծերը: Հիշատակենք ընդամենը երկուսի՝ Նժդեհի ու Կոստան Զարյանի որոշ նշումներ. - «Փտած են մեր հին զենքերը, եղծված է հին մագաղաթը: Նոր ավետարանի խոսքը պիտ լսենք հիմա, - Ավետարանը Արիության: Վահագնի հետ պիտ խոսենք հիմա - Աստվածը հին արիական հայության» (Նժդեհ). - «Մենք պետք է վերագտնենք խորհուրդների այն հավասարակշռությունը, արժեքների այն հիմնաքարերը, որ ճակատագրականորեն մերն է... Հայ վաշխառուների, հայ իմաստակների եւ մտքի սպեկուլիանտների դեմ պետք է կանգնի նոր հոգեկան ազնվականության կտրիճ եւ առաքելական գիտակ-ցությունը: Հայ կյանքը, որ արագորեն վազում է դեպի մահ, պետք է կառուցանի իր մեսիականության եւ հոգեկան կայսերականության այն հոսանքը, որին բովանդակ մարդկությունը ծարավ է՝ Ուժ, աներկյուղություն, իմաստություն, ազնվականություն: Լեռ, արեւ եւ անհուն: Ա-պոլոնյան, Դիոնիսոսյան եւ Ֆաուստյան մարդու նոր համադրություն պիտի անհրաժեշտորեն իրականան այստեղ, արեւմուտքի եւ արեւելքի ճակատագրական այս կենտրոնում» (Կոստան Զարյան). - «Հիմա, որ ցեղը բաժան-բաժան է եղել, ի վերջո, ցեղը մի բանի վրա պիտի կանգնի՞: Ատիկա ցեղին արխայիք տիպերն են. Վահագնը, Արա Գեղե-ցիկը, Տիգրանը, Անահիտը... ի՞նչ է գրված այս զմայլելի նախատիպերի մասին» (Կոստան Զարյան). - «Եթե Անիի վսեմաշուք ավերակները մեզ խոսում են հայ ճարտարապետական հանճարի եւ գեղագիտական բարձր ճաշակի մասին, ապա մեր հեթանոս վիպասանության բեկորները վկայում են նախաքրիստոնեական հայի անգերազանցելի մարդկայնության եւ բարձրորեն ասպետական ոգու մասին: Վահագնա-Անահտական Հայաստանում ես տեսնում եմ այնպիսի հոգեգծեր, առաքինություններ, որոնք պիտի բաղձալ մեր՝ որքան գոռոզ, այնքան հոգեպես աղքատ ու տմարդի դարաշրջանին: Ահա՛ հոգեւոր կերպարը հեթանոս հայի, որի մարդկայնացուցիչ գաղափարներով պիտի թթխմորել Արեւելքի հոգեւոր հացը» (Նժդեհ): Քուրմ ՄանուկՀայ Արիական միաբանության հոգեւոր հանձնախմբի քրմական խորհրդի անդամ «Լուսանցք» թիվ 27 (203), 2011թ.Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում

ՄԱԿ-ը մղում է հայրենատիրությա՞ն - Միացյալ Արցախ՝ Գանձակ մայրաքաղաքով

Գրել է Լուսանցք

15-07-2011

ՄԱԿ-ը մղում է հայրենատիրությա՞նՄիացյալ Արցախ՝ Գանձակ մայրաքաղաքով Եվրոպական Կոսովոյի անկախության ճանաչմանը հետեւեց աֆրիկյան Հարավային Սուդանի անկախության ճանաչումը, ընթացքի մեջ է ասիական Պա-ղեստինի անկախության հաստատման խնդիրը ՄԱԿ-ում: Քրիստոնյա եւ սլավոնական Սերբիան, որքան էլ տարօրինակ է, նույնպես ճանաչեց իր պատմական տարածքի՝ Կոսովոյի անկախացումն ու մահմեդա-կանացումը՝ թուրք-ալբանացումը: Հյուսիսային Սուդանի արաբական եւ մահմեդական հատվածը նույնպես ճանաչեց Հարավային Սուդանի քրիստոնյա եւ հեթանոս բնակչության ինքնորոշման իրավունքը: Իսրայելի առջեւ խնդիր է դրված ճանաչելու Պաղեստինի ինքնավա-րության անկախությունը, ինչը դեռեւս ձգձգվում է: Իսկ ահա, Արցախի անկախության խնդրի առումով, որ շուրջ 20 տարվա պատմություն ունի եւ այդ հայկական տարածքը գործում է որպես անկախ պե-տություն, որեւէ միջազգային արձագանք չկա: Ադրբեջանի ճանաչման մասին էլ չենք խոսում:Անգամ մեր ռազմավարական գործընկեր Ռուսաստանը ճանաչեց Աբխազիայի եւ հարավային Օսիայի անկախությունը, բայց Արցախի հարցում լռում է:Հիմա էլ Մերձդնեստրի ճակատագիրը կարող է որոշվել Ռուսաստանի եւ Գերմանիայի ղեկավարների հանդիպման ժամանակ:Վերլուծաբանները նշում են, որ եռանախագահների կազանյան հանդիպման ձախողումից հետո, երբ արցախյան հարցը դոփեց տեղում, ՌԴ նախա-գահ Մեդվեդեւը կանի ամեն ինչ, որպեսզի «փրկի» Հաննովերում կայանալիք Մերձդնեստրի հիմնահարցին նվիրված գագաթաժողովը:Այսինքն՝ ՄԱԿ-ը եւ այսպես կոչված միջազգային հանրությունը գերտերությունների հետ մեկտեղ կարողանում են մասնատել երկրներ՝ խախտելով իրենց իսկ հռչակած տարածքային անձեռնմխելիության իրավունքները, միաժամանակ ազգերի ինքնորոշման իրավունքը առաջ մղե-լով, բայց Արցախ-ԼՂՀ հարցում ավելի քան 20 տարի խաղեր են տալիս: Իսկ խաղում են, որովհետեւ սրանց պետք է մեր տարածաշրջանում միշտ ներկա մնալու պատճառ ունենալ: Արցախի հարցը հայ-ադրբեջանական հարաբերություններում է պատճառ, իսկ մերթընդմերթ երեւակվող Ջավախ-քի հարցը՝ հայ-վրացական: Կան նաեւ հայ-թուրքական, թուրք-վրացական եւ ադրբեջանա-վրացական խնդիրներ: Այնպես որ, ամեն բան պահվում է մի-ջազգային զավթարար ուժերի ձեռքին, իսկ Կովկասյան կոչված տարածաշրջանը հեռու է մնում ինքնուրույն կարգավորման գործընթացից: Երեւանն ու Ստեփանակերտը դեռ հայտարարում են, թե ամեն ինչ անելու են, որպեսզի խնդիրը լուծվի խաղաղ ճանապարհով: Եվ սա ձեռնտու հայ-տարարություն է վերոնշյալ ուժերի համար, որոնք մեկումեջ սաստում են Բաքվին՝ ռազմատենչ հայտարարությունների պատճառով, սակայն չեն պատժում, որովհետեւ մի օր կարող է նաեւ պատերազմի կարիք ունենան...…ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահող երկրները փորձում են մոտեցնել հակամարտության բոլոր կողմերի դիրքորոշումները, Հայաստանի, Արցախի եւ Ադրբեջանի դիրքորոշումները, սակայն որեւէ ձեւով չեն ակնարկում Արցախի անկախ կարգավիճակի մասին:Իսկ բանակցային գործընթացի ամենամեծ եւ առաջնային խնդիրը, որպես լիիրավ կողմ, ԼՂՀ-ի մասնակցությունն է բանակցություններին: Եթե ԼՂՀ-ի օրինական ներկայացուցիչները չկան բանակցություններում, որեւէ գործընթաց չի կարող վերջնական լուծում ստանալ:Արցախին հնարավոր է դարձնել բանակցությունների լիիրավ կողմ եւ դրա առաջին քայլը ՀՀ-ի կողմից ԼՂՀ-ի անկախության ճանաչումն է: Բանակցություններին ԼՂՀ-ի մասնակցությունը հիմնավորված կլինի փաստաթղթերով՝ առաջինը՝ զինադադարի մասին պայմանագրով, որ-տեղ կա ԼՂՀ իշխանությունների ստորագրությունը եւ երկրորդ՝ 1996թ. Բուդապեշտի գագաթնաժողովում ԼՂՀ-ն ամրագրվեց հակամարտութ-յան լիարժեք կողմ: Միայն 1998թ., երբ ԼՂՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը դարձավ ՀՀ նախագահ եւ սկսեց ներկայացնել ՀՀ-ն ու ԼՂՀ-ն, սխալ մոտեցում կիրառվեց, իչնը շարունակվում է առ այսօր: Եթե ՀՀ-ԼՂՀ վերամիավորումը հաստատվեր ՀՀ 2-րդ նախագահի օրոք, ապա նրա՝ ՀՀ եւ ԼՂՀ կողմից հանդես գալը կդառնար օրինական եւ ուժեղ քայլ: Սակայն հիմա հակառակն է:Վերջերս Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում կայացած ԵԱՀԿ ԽՎ ամենամյա նստաշրջանի ընթացքում քվեարկության էր ներկայացված «Ամրապնդելով ԵԱՀԿ արդյունավետությունն ու գործունակությունը. Նոր մեկնարկ Աստանայի գագաթաժողովից հետո» բանաձեւի նախագիծը: Փաստաթուղթը մասնա-վորապես անդրադառնում էր նաեւ ԵԱՀԿ տարածքի հակամարտություններին, այդ թվում՝ արցախյան: Ադրբեջանական եւ թուրքական պատվիրակություն-ները հանդես էին եկել առաջարկով‘ «Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտություն» ձեւակերպումը փոխարինելու «Ադրբեջանի Հանրապետության Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ հակամարտություն» ձեւակերպմամբ, բայց հայկական պատվիրակությանը հաջողվել է կանխել այդ փորձերը:Քվեարկության ժամանակ ադրբեջանական ուղղման օգտին քվեարկել են նաեւ Վրաստանի, Բելառուսի, Մոլդովայի ներկայացուցիչները: 37 երկիր քվեարկել է այլ կերպ եւ խնդիրը համարվել է կարգավորված: Ամերիկյան «Washington Post» պարբերականի լրագրողը այցելել էր Արցախ եւ ներկայացրել իրական պատկերը: Սա իհարկե Ադրբեջանում խիստ հայամետ հոդվածը  են համարել: Անդրադառնալով ադրբեջացիների կողմից բարձրացված այն հարցին, թե ինչու է «Ղարաբաղի մայրաքաղաքը հոդ-վածում անվանվել Ստեփանակերտ, այլ ոչ թե Խանքենդի», ինչպես անվանում են ադրբեջանցիները, լրագրողն ընդգծել է, որ տասնամյակներ շարունակ քաղաքն անվանվել է Ստեփանակերտ, եւ դա է պատճառը, որ նա օգտագործել է քաղաքի հայկական անվանումը:ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը պաշտոնական այցով եղավ Վաշինգտոնում եւ հանդիպումներ ունեցավ ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի եւ պետքարտու-ղար Հիլարի Քլինթոնի հետ:Հանդիպումների ընթացքում ի թիվս այլ հարցերի՝ քննարկվել են նաեւ արցախյան հիմնախնդրի հետ կապված վերջին առաջարկությունները: Հիշեցնենք, որ տարածաշրջան կատարած այցի ընթացքում ՌԴ ԱԳՆ-ն Հայաստանի եւ Ադրբեջանի նախագահներ Սերժ Սարգսյանին ու Իլհամ Ալիեւին էր հանձնել ՌԴ նախագահ Մեդվեդեւի ուղերձը՝ «Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության լուծմանն ուղղված առաջարկներով»:Որոշ վերլուծաբաններ կարծում են, թե ՌԴ նախագահը այլ հարցերի հետ միասին, սկսել է առավելագույնս արծածել նաեւ ԼՂՀ հիմնախնդիրը, քանի որ գալիք նախագահական ընտրություններին սա կարող է ձայներ եւ քաղաքական դրական լիցքեր ձեռք բերել: Եթե այդպես է, ապա սա եւս մի վտանգավոր խաղ է մեր ռազմավարական գործընկերոջ կողմից սկսած:ԼՂ հիմնախնդրի բանակցային գործընթացի ձեւաչափը ԵԱՀԿ շրջանակներում չի փոխվի թերեւս, բայց չի բացառում, որ գործընթացին լրա-ցուցիչ օժանդակություն ցուցաբերի ԵՄ-ն, ինչը թուրք-եվրոպական համագործակցությունը փորձում է կապել հայ-թուրքական խնդիրների հետ: Չնայած հայ-թուրքական արձանագրությունների մեջ, որոնք ստորագրվել են, ոչ մի խոսք չկա ԼՂ-ի մասին, բայց արցախյան խնդրին առնչվող հայտարարություններով թուրքերը հետ են կանգնել արձանագրություններից եւ դա են պատճառ բերում, թե ինչու չեն բացում սահմանը: Բայց քանի որ կա միջազգային ճնշում, ապա քաղաքացիական հասարակությունների միջեւ երկխոսություն ծավալելու փորձով թուրքերը որոշ հայկական կազմակերպությունների հետ արհեստական շնչառություն են տալիս արձանագրություններին, ինչը ձեւական բն-ույթ է կրում, եւ այս պահին ձեռնտու է թուրքական խաղին:ՌԴ ԱԳ նախարարի նախաձեռնությամբ հանդիպել են նաեւ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներ Բեռնար Ֆասիեի (Ֆրանսիա), Ռոբերտ Բրադկեի (ԱՄՆ), Իգոր Պոպովի (Ռուսաստան) եւ ԵԱՀԿ-ի գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ Անջեյ Կասպրշիկը: Քննարկվել են Մինսկի խմբի հա-մանախագահ երկրների աշխատանքի հետագա համակարգման խնդիրները՝ հաշվի առնելով Կազանյան հանդիպման արդյունքները: Քննարկվել են նաեւ ՌԴ-ի, ԱՄՆ-ի եւ Ֆրանսիայի կողմից, որպես բանակցային գործընթացում միջնորդ պետությունների ձեռնարկված գործողությունները:Իսկ ԼՂՀ ԱԳ նախկին փոխնախարար, քաղաքագետ Մասիս Մայիլյանը վստահեցնում է, որ այսօր ԼՂՀ-ին հնարավոր չէ պարտադրել որեւէ որո-շում, եթե նույնիսկ ուժով փորձեն ԼՂՀ-ին որոշում պարտադրել, ապա այն միանշանակ կարող է հանգեցնել պատերազմի: Կազանում տեղի ունեցած հանդիպումը նա համարում է ոչ թե ձախողում, այլ հայկական կողմի համար հաղթանակ. «Մադրիդյան սկզբունքները չեն բխում հայկական կողմի շահերից եւ չպետք է հիմք դառնան ԼՂ հիմնախնդրի կարգավորման համար: Հաջողություն է, որ Կազանում դրանք չընդուն-վեցին»:Ադրբեջանը չի ցանկանում հաշվի առնել այն փաստը, որ Արցախը վաղուց կայացած անկախ պետություն է եւ Բաքվի դիրքորոշումը ուղղված է այդ փաստի միջազգայնորեն հերքմանը, այլ ոչ թե հարցի իրատեսական կարգավորմանը:ԼՂՀ նախագահի աշխատակազմի հասարակայնության հետ կապերի գլխավոր վարչության պետ Դավիթ Բաբայանն էլ նշել է, թե Ադրբեջանն ինքն իր վար-կանիշն է նվազեցնում՝ անհիմն մերժելով Արցախի անկախությունը, «գովազդում է» Արցախը, իսկ միջազգային հանրությունը եւս մեկ անգամ համոզվում է, որ «այդ երկրի ղեկավարները հոգեկան խանգարման մեջ են գտնվում»: Ադրբեջանն անգամ իր համար անցանկալի անձանց «սեւ ցուցակում» է ընդգրկում այն անձանց, ովքեր առանց Բաքվին տեղյակ պահելու ու այդ երկրի համաձայնությունը ստանալու այցելում են Ար-ցախ: Իսկ այդ ցուցակը համալրված է մեծ թվով մտավորականներով, քաղաքական գործիչներով, դիվանագետներով, լրագրողներով ու խորհրդարանականնե-րով:Ադրբեջանում մի խնդիր էլ է վերհանվել: Կրկին սկսել են քննարկել Բաքվից մայրաքաղաքը տեղափոխելու կամ նոր քաղաք ստեղծելու գաղափա-րը: «Ուրբանիզացման մակարդակը հասել է այն կետին, որ առկա ենթակառուցվածքը չի համապատասխանում ժողովրդագրական պահանջներին,- նշում են տեղի զլմ-ները եւ հավելում,- նման եզրակացության է եկել գիտա-հետազոտական եւ կայուն զարգացման կենտրոնը»: Այս հարցը քննարկվում է 2000թ., սակայն այս խոսակցությունները ավելի ակտիվացան 2006թ.: Ըստ տեղեկությունների՝ նոր վարչական կենտրոնը պետք է լինի հյու-սիսում: Այսօր Ադրբեջանի մայրաքաղաքում ապրում է ավելի քան 3,5 միլիոն մարդ: Պատճառներն ավելի քան հայտնի են, Արցախի պատերազմի հետեւանքով մեծ թվով փախստականներ աշխատանք գտնելու նպատակով հաստատվել են Բաքվում: Եթե մինչեւ 1985թ. Բաքվի կենտրոնում մեկ հեկտար տարած-քում բնակվում էր 100-110 մարդ, ապա հիմա՝ 350-400 մարդ:Վերջին տարիներին քննարկումները, կապված նոր մայրաքաղաքի հետ, ակտիվ չեն եղել, այն կարող է կապված լինել համաշխարհային տնտեսական ճգ-նաժամը հետ, քանի որ Ադրբեջանը նշելու է անկախացման 20-ամյակը, չի բացառվում, որ կկառուցվի նոր մայրաքաղաքը:Բայց խոսում են նաեւ, որ չարժե խոսել այս թեմայով, քանի չի լուծվել ԼՂ հիմնախնդիրը: Միայն այս հակամարտության լուծումից հետո կարելի է խոսել մայրաքաղաքի տեղափոխության մասին եւ այս դեպքում իդեալական տարբերակը համարում են մայրաքաղաքը Գյանջան -տեղափոխելը: Գյանջան գտնվում է Հարավային Կովկասում՝ կենտրոնում, ադրբեջանցիներից շատերն են նշում, որ «եթե ուսումնասիրենք Ադր-բեջանի, Վրաստանի ու Հայաստանի, սահմանները ինչպես նաեւ Գյանջայինը, ապա կտեսնենք, որ նրանք գտնվում են գրեթե նույն հեռավորութ-յան վրա»: Ելնելով աշխարհագրական տեսանկյունից՝ Գյանջան թույլ է տալիս իր ենթակառուցվածքով դառնալ տարածաշրջանային կենտրոն. այսպես են կարծում մեր կենտրոնապաշտ հարեւանները: Սակայն, մենք կարծում ենք, այստեղ մեկ այլ նպատակ կա, որը խնամքով թաքցնում են: Ժամանակին, երբ ԽՍՀՄ-ը քանդվեց, շատերն էին կարծում, որ Ռուսաստանն ամեն ինչ կանի, որ «եղբայրական հանրապետությունները» մեծ տարածք-ներով չանկախանան: Երկար ժամանակ խնդիրներ էին լինում հատկապես Ուկրաինայի (Ղրիմի հարցով) եւ Ղազախստանի հետ, որի հսկայական հյուսիսային տարածքներում հիմնականում ռուսալեզու բնակչություն է բնակվում: Ուկրաինան Ղրիմի հարցը թեժացրեց ղրիմի թա-թարների գործոնով, իսկ Ղազախստանը մայրաքաղաքը Ալմաթայից տեղափոխեց հյուսիս՝ Աստանա եւ հասկացրեց, որ չի պատրաստվում երկրի նոր մայրաքաղաքը տալ ռուսներին:Հիմա Գյանջա-Գանձակի մայրաքաղաք դառնալու հարցը նույնպես քաղաքական խնդիր է եւ հայկական տարածքների սեփականացման մի հերթական մայրաքաղաքախաղի փորձադաշտ:Այս իրավիճակը եւ ՄԱԿ-ի համառությունը՝ Արցախի անկախության անտեսմանն ուղղված, գուցե վերջնականապես խթանեն հայկական հայրենատի-րական ձգտումները եւ միացյալ Հայաստանից առաջ վերակերտենք միացյալ Արցախը:Գանձակ մայրաքաղաքով: Արման ԴավթյանԱրտակ Հայոցյան «Լուսանցք» թիվ 27 (203), 2011թ.Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում