ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆ

Գրել է ՀԱՄ

04-04-2011

GOUVERNEMENT D’ARMENIE OCCIDENTALE BATI ERMENISTAN HUKUMETI ПРАВИТЕЛЬСТВО ЗАПАДНОЙ АРМЕНИИ ՈՐՈՇՈՒՄ թիւ 2011.03.29 ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ «ՉԷԶՈՔ ՊԵՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ԵՒ ԱՆՁԱՆՑ ԻՐԱՒՈՒՆՔՆԵՐՈՒ ԵՒ ՊԱՐՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՄԱՍԻՆ ՑԱՄԱՔԱՅԻՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԺԱՄԱՆԱԿե ՀԱԱԿԱ, 18 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐ 1907 Թ. ՊԱՅՄԱՆԱԴՐՈՒԹԵԱՆ (Convention V) ԸՆԴՈՒՆՄԱՆ ՀԻՄԱՄԲ ԿԸ ԿԱՏԱՐԷ - ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆ - ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՅԵՐՈՒ ԵՒ ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄՇՏԱԿԱՆ, ԶԻՆՈՒԱԾ, ԴՐԱԿԱՆ ՉէԶՈՔՈՒԹԻՒՆԸ ՆԱԽԱԲԱՆ «Etiam hosti fides servanda>>Նկատի առնելով մարդկութեան եւ հայութեան կրած մարդկային, հոգեւոր, մշակութային, նիւթական եւ տարածքային կորուստները Առաջին եւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմներու ժամանակ, հաշուի առնելով այն ճշմարտութիւնը, որ մարդկութիւնն այսօր կը գտնուի հոգեւոր-մշակութային, բարոյա-հոգեբանական եւ տնտեսա-քաղաքական խոր ճգնաժամի մէջ, որոնք կ'սպառնան քաղաքակրթութիւններու բախման եւ Երրորդ համաշխարհային պատերազմի հրահրման, նկատի ունենալով «Չէզոք պետութիւններու եւ անձանց իրաւունքներու եւ պարտաւորություններու մասին ցամաքային պատերազմի ժամանակե Հաակա, 18 հոկտեմբեր 1907թ. Պայմանադրութիւնը (Convention V), որպէս մարդկութեան եւ հայութեան իրաւական ուղիղ ճանապարհ՝ խուսափելու համար ազգամիջեան եւ միջկրօնական բախումներէ, նաեւ հակամարտութիւններէ եւ պատերազմներէ, հաշուի առնելով այն փաստը, որ Արեւմտեան Հայաստանի պետականութեան բացակայութիւնը ծաւալապաշտական քաղաքականութեան պատճառաւ Արեւմտեան Հայաստանի հայութեանը իրաւականօրէն զրկեց նոյնինքն՝ «Չէզոք պետութիւններու եւ անձանց իրաւունքներու եւ պարտաւորութիւններու մասին ցամաքային պատերազմի ժամանակե Հաակա, 18 հոկտեմբեր 1907թ. 2Պայմանադրութեան (Convention V) մաս կազմելու հնարաւորութենէն, ինչպէս նաեւ՝ համապարփակ ինքնապաշտպանութիւն կազմակերպելու իր բնական իրաւունքէն, որով Հայկական պետականութիւնը, իբրեւ անկախ իշխանութիւն, եթէ գոյութիւն ունենար՝ անպայմանօրէն պիտի օգտուէր «Չէզոք պետութիւններու եւ անձանց իրաւունքներու եւ պարտաւորութիւններու մասին ցամաքային պատերազմի ժամանակե՝ Հաակա, 18 հոկտեմբեր 1907թ. Պայմանադրութեան (Convention V) դրոյթներէն, նաեւ խաղաղութեան առաջին պայմանագրէն՝ 1899թ.:Անհրաժեշտ համարելով ընդգծելու այն փաստը, որ յատուկ վերյիշեցման u1400 .ւ գնահատման արժանի է, երբ 1915թ. մայիս 24-ին Երրեակ Համաձայնութեան տէրութիւնները՝ Մեծ Բրիտանեան, Ֆրանսան եւ Ռուսաստանը, առաջինը հանդէս եկան Օսմանեան կառավարութեան կողմէ հայերու բնաջնջման քաղաքականութեան դէմ համատեղ մէկ յայտարարութեամբ, որով Օսմանեան կառավարութեան կողմէ հայերու նկատմամբ ի գործ դրուած բռնութիւնները որակեցին իբրեւ «Թուրքիոյ նոր ոճիրը ընդդէմ մարդկութեան եւ քաղաքակրթութեանե (1):Հիմնուելով պատմական այն փաստի վրայ, որ Հայկական Կիլիկիան անկախութիւն հռչակեց 1920թ. օգոստոս 4-ին, բայց Ֆրանսա, շրջանցելով 1915թ. հոկտեմբեր 27-ին Հայկական Կիլիկիոյ ինքնավարութեան վերաբերեալ համաձայնութիւնը Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդի ներկայացուցիչ Պօղոս Նուպար Փաշայի եւ Ֆրանսայի արտաքին գործերու նախարարութեան արեւելեան բաժնի պետ Ֆրանսուա Ճորճ-Փիքօդի միջեւ, զինաթափեց ու լքեց Կիլիկիոյ հայերը, որուհետեւանքով Կիլիկիոյ անկախութիւնը չգոյատեւեց (2):Այս տարին այն ժամանակաշրջանն էր, երբ, յենուելով միջազգային ընդունուած չափանիշներու վրայ, Օսմանեան կայսրութիւնը անդամայատուեցաւ, եւ որու հիման վրայ ստեղծուեցան նոր, անկախ արաբական պետութիւններ:Հիմնուելով նաեւ այն իրողութեան վրայ, որ 1918-1920 թթ. Հայկական Աշխարհի ազատագրական պայքար մղող նահանքները՝ Նախիջեւան, Զանգեզուր, Արցախ, Ջաւախք եւ Հայաստանի Հանրապետութիւնը, ոտնձգութիւններու ենթակայ դարձան թուրքական եւ ազրպէյճանական զինեալ ոյժերու կողմէ, եւ այն հանգամանքը, որ մինչ 1920թ. Հայաստանի Հանրապետութիւնը անդամակցութեան խնդրանքով Ազգերու Լիկայի ուղղած դիմումի պատասխանը կ' սպասէր, Քեմալական Թուրքիա նոր յարձակման կ' ենթարկէր Հայաստանն ու հայութիւնը՝ տապալելու համար Սեւրի Դաշնագրի դրոյթներու եւ ԱՄՆ 28-րդ նախագահ Ուուտրո Ուիլսընի Իրաւարար Վճռի իրագործումը Հայաստանում, ինչպէս նաեւ պատմական այլ իրադարձութիւններ, որոնք տասնամեակներ շարունակ արգելափակեցին հայ ժողովուրդի ազատ, ինքնիշխան զարգանալու եւ յառաջընթացի իրաւունքը իր իսկ տարածքներուն վրայ՝ իբրեւ բնիկ ժողովուրդ:Եւ վերջապես, ՄԱԿ-ի հռչակած միջազգային սկզբունքներու եւ չափանիշներու համաձայն, վերահաստատելով մեր յանձնառութիւնը հակամարտութիւններու խաղաղ կարգաւորման սկզբունքին` u1398 նպաստելու համար տարածաշրջանային խաղաղութեանն ու անվտանգութեանը, ապահովելու համար ժողովուրդներու ազատ զարգացման եւ յառաջընթացի իրավունքը, 3 Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդը սոյն որոշմամբ Կը յայտարարէ՝ 1. Արեւմտեան Հայաստանի հայերու եւ Արեւմտեան Հայաստանի Մշտական, Զինուած, Դրական Չէզոքութիւնը բռնագրաւուած Երկրամասի՝ Արեւմտեան Հայաստանի տը իւրէ (de jure) եւ տը ֆաքթօ (de facto) տարածքներու վրայ, նկատի ունենալով առաջին հերթին`ա) ինչպես Հայաստան-Թուրքիա սահմանազատումը` համաձայն ԱՄՆ 28-րդ նախագահ Ուուտրո Ուիլսընի Իրաւարար Վճռի, 22 նոյեմբեր 1920թ. (3),բ) այնպես էլ պատմական Հայաստանի, այդ թվում` Արեւմտյան Հայաստանի եւ Հայկական Կիլիկիոյ, համաձայն՝ ՄԱԿ-ի «Գաղութային երկիրներուն եւ ժողովուրդներուն անյապաղ անկախութիւն տրամադրելու մասի¬նե Հռչակագրի, 14 դեկտեմբեր 1960թ.,գ) եւ վերջապես, Արեւմտյան Հայաստանի նկատմամբ, որպէս բնիկ ժողովուրդ, Արեւմտյան Հայաստանի Հայերի ունեցած` պատմական, ծագումնաբանական, մշակութային, քաղաքակրթական, պետականաստեղծ անժխտելի, անբեկանելի եւ անժամանցելի իրաւունքները՝ համաձայն ՄԱԿ-ի «Բնիկ ժողովուրդներու իրաւունքներու մասի¬նե Հռչակագրի, 13 սեպտեմբեր 2007թ.:2. Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդի Մշտական, Զինուած, Դրական Չէզոքութեան Յայտարարութիւնը կը տարածուի, թէ՛ Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքացիութիւն ստացած եւ թէ՛ տակաւին չստացած բոլոր հայերու վրայ՝ հիմք ընդունելով այն փաստը, որ անոնք սփիւռքա-հայեր չեն, ինչպէս կը ներկայացուին մինչեւ օրս, այլ Հայոց ցեղասպանութեան եւ բռնագաղթի հետեւանքով աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ բնակութիւն հաստատած Արեւմտեան Հայաստանի Հայեր:3. Արեւմտեան Հայաստանի Հայերը, այսինքն` Հայկական գաղթավայրերու բնակչութիւնը, ժամանակակից աշխարհի մէջ տեղի ունեցող նախայարձակ պատերազմներու, յեղաշրջումներու, ազգամիջեան եւ միջկրօնական ընդհարումներու, նաեւ այսպէս կոչուած քաղաքակրթութիւններու բախման, եւ անոնցմէ բխող բռնութիւններուն, կոտորածներուն եւ ցեղասպանութիւններուն, առաւել, հրահրուած կամ ուղղորդուած քաոսային վիճակներուն չմասնակցելու իրաւունք ունի, համաձայն` «Չեզոք պետություններու եւ անձանց իրավունքներու եւ պարտավորություններու մասին u1409 ցամաքային պատերազմի ժամանակե` Հաակա, 18 հոկտեմբեր 1907թ. Պայմանադրութեան (Convention V):4. Արեւմտեան Հայաստանի Հայերը, այսինքն` Հայկական գաղթավայրերու բնակչութիւնը, յաջորդական բռնութիւններէ, յարձակումներէ, բռնագաղթերէ ու կոտորածներէ պաշտպանուելու, ինչպէս նաեւ իր բնակութեան երկիրը արտաքին յարձակումներէ պաշտպանելու իրաւունք ունի, համաձայն` ՄԱԿ-ի կանոնադրութեան 51-րդ յօդուածի, որ կը շեշտէ` «Անհատական եւ հաւաքական ինքնապաշտպանութեան իրաւունքըե:5. Արեւմտեան Հայաստանի Հայերը, այսինքն` Հայկական գաղթավայրերու բնակչութիւնը, իր բնակութեան երկրի կողմէ այլ երկրի նկատմամբ իրականացուած յարձակման ու ներքաղաքական բախումներուն, նաեւ քաղաքացիական կռիւներուն չմասնակցելու իրաւունք ունի, համաձայն` «Չեզոք պետություններու եւ անձանց իրավունքներու եւ պարտավորություններու մասին ցամաքային պատերազմի ժամանակե` Հաակա, 18 հոկտեմբեր 1907թ. Պայմանադրութեան (Convention V): Արեւմտեան Հայաստանի Հայերու խաղաղ ու անվտանգ ապրելու եւ զարգանալու օրինակ ունինք Լիբանանի հայ համայնքի քաղաքական առաջատար ուժերու միացեալ յայտարարութիւնը` 41975-1990 թթ. տեղի ունեցած ներքաղաքական ճգնաժամի յաղթահարման խնդրով, որ բնորոշուեցաւ իբրեւ «Լիբանանի հայութեան դրական չեզոքութիւ¬նե:6. Արեւմտեան Հայաստանի Հայերը, բոլոր այն դէպքերուն, երբ հարկադրուած են պաշտպանելու իրենց Մշտական, Զինուած, Դրական Չէզոքութիւնը՝ կը կազմակերպեն հասարակական կարգի եւ համայնքի անվտանգութեան, պաշտպանութեան եւ տարածքային ապահովութեան զինուած ոյժեր, համաձայն` ՄԱԿ-ի կանոնադրութեան 51-րդ յօդուածի, որ կը շեշտէ` «Անհատական եւ հաւաքական ինքնապաշտպանութեան իրաւունքըե:7. Ինչպէս Արեւմտեան Հայաստանի Հայերը, նոյնպէս Հայոց Հայրենիքէն տարբեր ժամանակաշրջաններուն, տարբեր պատճառներով բռնագաղթուած ու տարագրուած հայութիւնը՝ բարոյական, պատմական, քաղաքակրթական, քաղաքական եւ քաղաքացիական բոլոր իրաւունքներն ունին կիրարկելու Մշտական, Զինուած, Դրական Չէզոքութեան քաղաքականութիւնը, այն պատճառով, որ մինչեւ օրս Ազգերու Լիկան, ապա ՄԱԿ-ը ու Միջազգային ընկերակցութիւնը պատշաճ մակարդակով չեն պաշտպանած Հայաստանի ու հայութեան բնական, մշտական եւ անօտարելի իրաւունքները:8. Այս առումով դատապարտելի են u1329 ազգերու Լիկայի եւ ՄԱԿ-ի փաստաթուղթերու պարունակած անընդունելի այն դրոյթները, որոնք տեղ գտած են առաջինի ստեղծած Միջկառավարական Խորհրդակցական Կոմիտէի որոշման մէջ` «Հայ փախստականներու հարցերու եւ լքած գոյքի մասինե (2 օգոստոս 1929թ.) եւ երկրորդի` «Միջազգային մարդասիրական իրաւունքի լուրջ խախտումներու եւ միջազգային իրաւունքի կոպիտ խախտումներու զոհ դարձած անձանց իրաւականպաշտպանութեան եւ փոխհատուցման հիմնական սկզբունքներու եւ ուղեցոյցներու մասի¬նե որոշման մէջ (թիւ 60/147 - 16 դեկտեմբեր 2005թ.):9. Արեւմտեան Հայաստանի Հայերը, այսինքն` Հայկական գաղթավայրերու բնակչութիւնը քաղաքական քաշկռտուքներու եւ չարաշահութիւններու դաշտէն դուրս գալու եւ իր ազգային հիմնախնդիրներն իրաւական մէկ հարթութիւն տեղափոխելու իրաւունք ունի:10. Աշխարհով մէկ սփռուած 10 միլիոն հայերը կարողութիւն ունին մեծամասնութիւն ապահովել եւ անվտանգութիւն հաստատել Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, հետեւաբար իրաւասու են եւ անհրաժեշտութիւն կը դառնայ Ուիլսընեան Իրաւարար Վճռի տը ֆաքթօ (de facto) կիրարկումը:11. Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդը Արեւմտեան Հայաստանի Վտարանդի Կառավարութեան կը յանձնարարէ` այսուհետեւ իր օրէնսդրական, իրաւական, հայեցակարգային, կառուցուածքային եւ կազմակերպչական գործունեութեան մէջ առաջնորդուիլ «Արեւմտեան Հայաստանի Հայերու եւ Արեւմտեան Հայաստանի Մշտական, Զինուած, Դրական Չէզոքութեա¬նեքաղաքականութեան իրաւական քաղաքական սկզբունքներու համաձայն, ըստ որու` «Արեւմտեան Հայաստանը Մշտական, Զինուած, Դրական եւ Անկախ, Ինքնիշխան Ժողովրդավար Պետութիւն ¬էե:12. «Արեւմտեան Հայաստանի Հայերու եւ Արեւմտեան Հայաստանի Մշտական, Զինուած, Դրական Չէզոքութեան Մասինե Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդի Յայտարարութիւնը տը իւրէ (de jure) ուժի մէջ կը մտնէ յայտարարութենէն անմիջապէս յետոյ, իսկ տը ֆաքթօ (de facto)` Յայտարարութեան մասին աքտը Հոլլանտայի կառավարութեանը յանձնելէ 60 օր յետոյ, 5համաձայն`«Չեզոք պետություններու եւ անձանց իրավունքներու եւ պարտավորություններու մասին ցամաքային պատերազմի ժամանակե` Հաակա, 18 հոկտեմբեր 1907թ. Պայմանադրութեան (Convention V): Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդ------------------------------Այլ լեզուներու թարգմանութեանց պարագային բնագիր կը համարուի u1411 փաստաթուղթի հայերէնը:------------------------------ Ծանօթագրութիւն1. Տես, Le premier communiquռ turc. Agence Tռlռg. Wolff. Constantinople, le 4 juin 1915, L'Agence Havas avait publiռ, le 24 mai, la dռclaration suivante, aprՌs une entente prռalable entre les Gouvernements de France, de Grande-Bretagne et de Russie: "Depuis environ un mois, les populations turque et kurde de l'Armռnie commettent, avec la tolerance et souvent avec l'appui des autoritռs ottomanes, des massacres parmi les Armռniens. De tels massacres ont eu lieu vers le milieu d'avril Ո Erzeroum, Terdjan, Eghine, Bitlis, Mouch, Sassoun, Zeitoun et dans toute la Cilicie. Les habitants d'environ cent villages des environs de Van ont ռtռ tous tuռs et le quartier armռnien de Van a ռtռ assiռgռ par les Kurdes. En mՍme temps le Gouvernement ottoman a sռvi contre la population armռnienne sans dռfense de Constantinople. En face de ce nouveau crime de la Turquie contre l'humanitռ et la civilisation, les Gouvernements alliռs portent publiquement Ո la connaissance de la Sublime Porte qu'ils en tiendront personnellement responsables tous les membres du Gouvernement turc, ainsi que ceux des fonctionnaires qui auront participռ¬ Ո ces massacres. "«Գրեթէ մէկ ամիս է ի վեր, Հայաստանի թիւրք եւ քիւրտ բնակիչները օսմանեան հեղինակութիւններու թոյլատուութեամբ ու յաճախ անոնց նեցուկը ունենալով ջարդեր կը 6գործադրեն Հայերու դէմ: Նման ջարդեր տեղի ունեցան ապրիլի կէսին Էրզրումի մէջ (Կարին), Թերճան, Եղինէ, Պիթլիս, Մուշ, Սասուն, Զէյթուն եւ ամբողջ Կիլիկիոյ մէջ: Վանի շրջակայ գրեթէ հարիւր գիւղերու հայերը բոլորն ալ սպաննուեցան եւ Վանի հայկական թաղամասը շրջապատուած էր քիւրտերու կողմէ: Միեւնոյն ժամանակ օսմանեան Կառավարութիւնը չարչրկեցին Կոստանդնուպոլսոյ անպաշտպան հայ բնակչութիւնը: Մարդկութեան եւ քաղաքակրթութեան դէմ գործուած Թուրքիոյ այս նոր ոճիռին հանդէպ դաշնակից Կառավարութիւնները հանրապէս կը ծանօթացնեն Մեծ Դռան որ թուրք Կառավարութեան բոլոր անդամները անհատապէս պատասխանատու պիտի համարեն, ինչպէս նաեւ բոլոր այն պաշտօնեաները որոնք մասնակից դարձան այս ջարդերու¬նե:2. La Correspondance d'Orient, Revue ռconomique, politique et littռraire Le 30 janvier 1920, Le Conseil SuprՍme reconnaՏt la Cilicie comme Etat Armռnien, il est dռcidռ:1/ Que le gouvernement de l'Etat Armռnien sera reconnu comme gouvernement de fait; 2/ Que cette reconnaissance ne prռjuge pas la question des frontiՌres ռventuelles de cet Etat. 2. La Correspondance d'Orient, Revue ռconomique, politique et littռraire Յունուար 30, 1920,1/ Գերագոյն Խորհուրդը Կիլիկիան կը ճանչնայ որպէս Հայկական Պետութիւն, որոշուած է,2/ որ այդ ճանաչումը չի կանխադատեր այս պետութեան սահմաններու հարցը:3. Իրաւարար Վճռի պաշտօնական եւ ամբողջական անվանումն է. «Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու նախագահի որոշումը Թուրքիոյ եւ Հայաստանի միջեւ սահմանի, Հայաստանի դեպի ծով ելքի եւ հայկական սահմանին հարակից թուրքական տարածքի ապառազմականացման վերաբերեա¬լե, 22 նոյեմբեր 1920թ.: Արեւմտյան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԱՇՏՊԱՆԱԿԱՆ ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԸ` ՄԵՐՁԱՎՈՐԱՐԵՎԵԼՅԱՆ ՀԵՂԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ

 

 

Ամսաթիվ՝ 01/04/2011Բաժին՝ Ադրբեջան, Աշխարհ, Թուրքիա, Հայաստան, Վերլուծական, Վրաստան

Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Հայաստանի Հանրապետությունն աշխարհաքաղաքական առումով «բացվեց»` հայտնվելով նաև մերձավորարևելյան քաղաքական վայրիվերումների որոշակի ազդեցությունների ներքո։ Մինչդեռ վերջին երեք ամսվա ընթացքում այնտեղ գրանցված պատմական նշանակության իրադարձություններն արդեն հանգեցրել են հեղափոխությունների, զանգվածային անկարգությունների, քաղաքացիական պատերազմների, ինչպես նաև միջազգային ռազմական միջամտության։ Այսօր բավականին բարձր է աշխարհառազմավարական անկայունության գոտու՝ «արաբական աղեղից» դեպի Հայաստանի սահմաններ ընդլայնումը, մասնավորապես, նոր՝ ներքին կամ արտաքին հակամարտության բռնկման հավանականությունը հարևան Իրանում։

Այս կապակցությամբ հարկ է մեկ անգամ ևս վերադառնալ Հայաստանի աշխարհառազմավարական դրության քննարկմանը, նրան սպառնացող ռազմական վտանգներին և դրանց չեզոքացման միջոցներին։ Մեր խորին համոզմամբ՝ 1991 թ.-ից ի վեր Հայաստանում պետական շինարարության մեջ իշխանությունների խոշոր ձախողումները մեծապես պայմանավորված են երկարաժամկետ սպառնալիքների հաշվառման վրա հիմնված համարժեք պաշտպանական հայեցակարգ ու ռազմական քաղաքականություն չունենալու հանգամանքով:

Հայաստանի պաշտպանական հայեցակարգի հիմքում պետք է լինի (հուսանք՝ այդպես է) ռազմական անվտանգության ապահովումը բոլոր չորս ուղղություններով՝ հյուսիսային (վրացական), հարավային (պարսկական), արևմտյան (թուրքական) և արևելյան ու հարավարևմտյան (ադրբեջանական ու նախիջևանյան): Սակայն այսօրվա և կանխատեսելի ապագայի դրությամբ, Իրանն ու Վրաստանը Հայաստանին չեն սպառնում, մինչդեռ ադրբեջանական-թուրքական վտանգն առավել քան իրական է:

Վրացական և պարսկական ճակատներ

Այսուհանդերձ, ինչպես վրացական, այնպես էլ պարսկական ճակատի ամուր պաշտպանվածության ապահովումն անհրաժեշտ է: Նախ՝ թուրքական կամ ադրբեջանական զորքերը կարող են օգտագործել սահմանային այդ հատվածները (հատկապես վրացականը)՝ Հայաստան ներխուժելու համար: Բացի այդ, որքան էլ դա անցանկալի է, վրացական ճակատում չեն բացառվում Ջավախքի հայության պաշտպանության նպատակով ձեռնարկված ինչ-ինչ գործողություններ: Իսկ պարսկական ճակատում ապագայում կարող են խնդիրներ առաջանալ Իրանական Ազարբայջանում ապրող թրքախոս հոծ բնակչության հետ՝ Իրանի կենտրոնական իշխանության հանդեպ վերջինիս հնարավոր ընդվզումների պարագայում:

Ադրբեջանական ճակատ

ՀՀ առաջին դեմքերն ու բարձրաստիճան պաշտոնյաները բազմիցս են ընդգծել Ադրբեջանի սանձազերծելիք հնարավոր պատերազմի սպառնալիքը: ՀՀ պաշտպանության փոխնախարարներից մեկի տասնամյա վաղեմության մի ելույթում այդ իրավացի տեսակետի հիմնական դրույթները շարադրված են շատ պարզ. «Հայաստանի անվտանգությանն ուղղված գլխավոր սպառնալիքն այսօր և տեսանելի հեռանկարում միանշանակ կարելի է համարել Ադրբեջանի կողմից ՀՀ-ի և ԼՂՀ-ի դեմ ուղղված ռազմական ագրեսիայի իրական սպառնալիքը: Այն պահին, երբ Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը գտնի, որ ռազմական գերազանցություն ունի Հայաստանի նկատմամբ, պատերազմը կդառնա անխուսափելի: Այն ուղղված կլինի ոչ միայն ԼՂՀ-ի, այլև Հայաստանի դեմ, որովհետև ադրբեջանական ղեկավարությունն այն կարծիքին է, որ առանց Հայաստանի ռազմական պարտության, Ղարաբաղի բռնակցումն անհնար է»:

Սակայն ապագայում հնարավոր ադրբեջանական ներխուժման հետմղման սցենարները մշակելիս պետք է նկատի ունենալ մի վճռող հանգամանք, այն է՝ Հայաստանը պետք է մշտապես ի զորու լինի միայնակ ռազմական ջախջախիչ պարտության մատնել Ադրբեջանին: Բանն այն է, որ հայ-ադըրբեջանական հավանական պատերազմում երկու հանգամանք քիչ հավանական է դարձնում Ռուսաստանի ուղղակի միջամտությունը՝ հօգուտ Հայաստանի: Նախ՝ Ադրբեջանը ևս Անկախ պետությունների համագործակցության անդամ է, հետևաբար այդպիսի միջամտությունը վերջնականապես կվարկաբեկի Ռուսաստանի համար մեծ նշանակություն ունեցող միջպետական այս կառույցը և կքայքայի նրա կենսունակությունը: Ավելի կարևոր է այն հանգամանքը, որ Ադրբեջանին դիմակայելու անընդունակ Հայաստանը պարզապես անարժեք կլինի Ռուսաստանի համար՝ որպես ռազմավարական դաշնակից: Հայաստանի տկարանալուն զուգահեռ թուլանալու է նաև Ռուսաստանի (ինչպես նաև Իրանի, Չինաստանի, այլ պոտենցիալ դաշնակիցների) շահագրգռությունը՝ սատարելու Հայաստանի անվտանգությանը: Եվ ճիշտ հակառակը. որքան ավելի ռազմականապես զորեղ լինի Հայաստանը, այնքան ավելի Ռուսաստանն ու բարեկամական մյուս պետությունները պատրաստ կլինեն սատարել մեզ: Տեսանելի ապագայում Հայաստանի ռազմավարական արժեքի միջազգային որոշիչը լինելու է նրա՝ Ադրբեջանին ինքնուրույնաբար դիմագրավելու կարողությունը: Ուստի ադրբեջանական ճակատին վերաբերող իր ռազմական ծրագրերում Հայաստանը պետք է ելնի մեն-մենակ՝ «դեմ առ դեմ» պատերազմի սցենարից և խուսափի Ռուսաստանի տրամադրելիք օգնության հետ մեծ հույսեր կապելուց: Ասվածը, բնականաբար, չի նշանակում, որ Հայաստանը չպետք է ամեն ինչ անի՝ Ռուսաստանից այդպիսի օգնություն ստանալու համար:

Թուրքական ճակատ

Հայաստանում ռազմական քաղաքականության թերամշակ լինելու ամենալուրջ հետևանքներից մեկն այն է, որ շարքային քաղաքացու համար, ինչպես նաև կառավարական մակարդակում անպարզ է մնում Թուրքիայի հնարավոր ներխուժման դեպքում հայոց պաշտպանական-ազատագրական պատերազմի հայեցակարգը:

Ճիշտ է, միջազգային արդի դրության մի շարք հանգամանքներ առայժմ խիստ նվազեցնում են թուրքական ներխուժման հավանականությունը: Այդ հանգամանքներից են՝

ա) հայ-ռուսական ռազմական դաշինքի առկայությունն ու մարտունակ հայկական բանակը,

բ) Թուրքիայի ներքին և արտաքին ծանր խնդիրները (քրդական խնդիրն ու դիմադրությունը, Կիպրոսի հյուսիսային մասի շարունակվող բռնազավթումից ու Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացից առաջացող միջազգային բարդությունները, իսլամամիստական քաղաքական ղեկավարության ու ավանդաբար աշխարհիկ բանակի միջև լարված հարաբերությունները և այլն),

գ) Հայաստան ներխուժելու դեպքում Թուրքիան կանգնելու է միջազգային կազմակերպությունների և մի շարք պետությունների դատապարտման՝ ներառյալ քաղաքական ու տնտեսական պատժամիջոցների ու ճնշումների ենթարկվելու վտանգի առջև. հատկապես խիստ կլինեն Ռուսաստանի, Իրանի, Սիրիայի, Հունաստանի, Կիպրոսի, Եվրոպական Միության, շատ հնարավոր է՝ նաև ԱՄՆ-ի քննադատությունն ու հակազդեցությունը,

դ) իր դերը կխաղա նաև հայկական սփյուռքը:

Այսպիսով՝ առայժմ, աշխարհաքաղաքական ներկա պայմաններում, Թուրքիան հազիվ թե ընդունի Հայաստան ներխուժելու և այդ քայլով մի լրացուցիչ միջազգային գլխացավանքի մեջ ընկնելու որոշում: Վերոհիշյալ հանգամանքները հաշվի առնելով՝ Հայաստանը քայքայելու և կործանելու իր ծրագրերը Թուրքիան մինչև այսօր փորձել է իրականացնել ո՛չ թե բացահայտ հարձակման դիմելով, այլ Ադրբեջանի ձեռքերով ու տնտեսական շրջափակման միջոցով:

Սակայն վերն ասվածից ամենևին չի հետևում, թե Հայաստանի թուրքական ճակատի անվտանգությունն այլևս չպետք է մեզ անհանգստացնի: Թուրքական ներխուժման առջև վերը նշված արգելքները բացարձակ ու հավերժական համարվել չեն կարող: Միջազգային և տարածաշրջանային հնարավոր նշանակալի տեղաշարժերի դեպքում Թուրքիայի իշխանությունները կարող են նոր հաշվարկներ կատարել և եզրակացնել, որ Հայաստանի վերջնական ջախջախումն ավելի կարևոր է միջազգային անցողիկ դատապարտումից, միաժամանակ՝ Հայաստանի դեմ լայնածավալ կամ «սահմանափակ» ագրեսիան ռազմական տեսակետից արագ ու հեշտիրականանալի ձեռնարկ է լինելու, ինչպիսին էր օրինակ՝ 1990 թ. Քուվեյթի զավթումն Իրաքի կողմից: Թուրքական այդպիսի հաշվարկները նկատի են ունենալու մասնավորապես այն, որ Հայաստանի կործանման դեպքում Թուրքիայի ազդեցությունը Կովկասում, Միջին և Առաջավոր Ասիայում կբազմապատկվի, որի արդյունքում վերջապես կիրականա նրա՝ տարածաշրջանային գերտերություն դառնալու երազանքը:

Հայաստանի պաշտպանական հայեցակարգի հիմունքները

Արդ՝ վերոշարադրյալից հետևում է, որ Հայաստանի պաշտպանական հայեցակարգի հիմքում պետք է լինի երկու նախապայմանի ապահովում.

ա) Հայաստանի՝ Ադրբեջանին ռազմականապես դիմագրավելու ինքնուրույն կարողություն։ Ընդսմին, եթե Հայաստանը կորցնի այդ կարողությունը, նրա ռազմավարական արժեքը Ռուսաստանի համար նույնպես կվերանա, իսկ Ռուսաստանն կկորցնի անդրկովկասյան տարածաշրջանում իր վերջին դաշնակցին և ստիպված կլինի ամբողջությամբ հեռանալ իր ազդեցության այս ավանդական գոտուց։ Այդ հարցում նրան «կօգնեն» և՛ արևմուտքը, և՛ Թուրքիան, և՛ Ադրբեջանն ու Վրաստանը՝ ձեռք ձեռքի տված։

բ) թուրքական վտանգը չեզոքացնող ռազմաքաղաքական դաշինք՝ որևէ գերհզոր տերության կամ պետությունների խմբակցության հետ: Տեսանելի ապագայում այդպիսի դեր կարող է կատարել միայն Ռուսաստանը (չի նշանակում, թե անպայման կկատարի): Նման հովանավորությունը նշանակում է նաև Հայաստանի զգալի կախվածություն Ռուսաստանից և անկախ արտաքին քաղաքականություն վարելու հնարավորությունների իրական սղում։ Բայց այս խնդիրն այդքան սուր չէր ընկալվի, եթե ՀՀ իշխանություններն ուրվագծած լինեին որոշակի սահմաններ, որոնցից այն կողմ երկրի ազգային արժանապատվության ու կենսականորեն կարևոր շահերի անտեսումն անթույլատրելի կհամարվեր: Սակայն դա մինչև այսօր չի արվել։ Իբրև հետևանք՝ մենք պարբերաբար ականատեսն ենք լինում ռուս-հայկական ռազմավարական գործընկերության ծայրահեղ անհավասարակշռության, հետևաբար՝ հարաբերական անհուսալիության։ Հայաստանի արժանապատվության ու շահերի ոտնահարման բոլորովին թարմ մի օրինակ էր ս. թ. մարտի 16-ին Թուրքիայի վարչապետի կատարած պաշտոնական այցը Մոսկվա և նրան ցույց տրված ջերմագին նախագահական ընդունելությունը, որը դիտմամբ համապատասխանեցված էր 1921 թ. կնքված ռուս-թուրքական խայտառակ պայմանագրի 90-ամյակին (միջազգային իրավական տեսակետից այդ անօրինական փաստաթուղթը հաստատում էր Հայոց ցեղասպանության հետևանքները և Հայաստանից լրացուցիչ տարածքների բռնագրավումը)։

Ցավոք, Հայաստանն առայժմ ի վիճակի չէ միայնակ ապահովելու իր թուրքական ճակատի անվտանգությունը, ուստի այն դեռևս չի կարող հետևել աշխարհառազմավարական առումով նմանատիպ ծանր կացության մեջ գտնվող Իսրայելի օրինակին, որի պաշտպանական հայեցակարգը մերժում է հույսը որևէ տերության խոստացած երաշխիքների վրա դնելը և հիմնված է բացառապես սեփական կարողությունների վրա։ Բայց Հայաստանի ռազմական քաղաքականության նպատակը պետք լինի է հենց այդպիսին` երկրի պաշտպանունակության հարցում ձգտել առավելագույն հնարավոր ինքնաբավության:

Հայաստանի պաշտպանական հայեցակարգի առաջին պահանջ-կետը՝ Ադրբեջանին ինքնուրույնաբար դիմագրավելու կարողության պահպանումը, օբյեկտիվորեն նախատեսում է Արցախում հայկական իշխանության և բանակի մշտական առկայություն ու ռազմական որևէ այլ ուժի բացակայություն:

Ըդն որում՝ «այլ ռազմական ուժի» տակ կարելի է պատկերացնել միայն ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի զորքերը, որոնք տենչում են տարածաշրջանում ներկայություն հաստատել՝ «խաղաղապահների» ցուցանակի տակ։ Մինչդեռ Ռուսաստանը (հատկապես՝ բավարարաչափ հզոր «աջակցության խմբի»՝ ուժեղ դաշնակիցների բացակայության պատճառով) մոտակա հեռանկարում դժվար թե ի վիճակի լինի միայնակ խոշորածավալ «խաղաղարար» առաքելություններ իրականացնել իր փաստական սահմաններից դուրս, որոնք հարավում ներառում են Աբխազիան և Հարավային Օսիան։ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում Լիբիայի շուրջը կայացած քննարկումների արդյունքը, ապա և օտար ռազմական միջամտությունն այդ երկրում ցույց տվեցին, որ մոլորակի վրա ռազմական գերիշխանությունը դեռևս պատկանում է ԱՄՆ-ին և նրա դաշնակիցներին։ Բայց ճիշտ այդ հանգամանքը, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում դեպքերի անկանխատեսելի զարգացումը կտրուկ մեծացնում են Հայաստանի ռազմավարական նշանակությունը, նախևառաջ՝ Ռուսաստանի համար, որը, ի տարբերություն ԱՄՆ-ի, այս տարածաշրջանում այլ դաշնակիցներ պարզապես չունի։ Այս փաստը Կրեմլում ակնհայտորեն թերագնահատում են, ինչպես նաև անողջամտորեն արհամարհում են այն ահռելի դերը, որ Հայաստանը (ՀՀ+ԼՂՀ) կարող է խաղալ որպես Ռուսաստանի դաշնակից Մեծ Մերձավոր Արևելքում։ Մոսկվայում, թվում է, թե դեռ այդպես էլ չեն հասկացել, որ ժամանակակից պայմաններում Ռուսաստանին շատ ավելի ձեռնտու է օգնել Հայաստանին՝ դառնալու ուժեղ դաշնակից, քան թե թույլ խամաճիկային պետություն։ Նույն այդ սխալն ուղիղ 1000 տարի առաջ կատարեց Բյուզանդական կայսրությունը, որն սկզբից թուլացրեց ու կլանեց Հայաստանը, բայց շատ շուտով ոչ միայն ստիպված եղավ այն հանձնել թյուրքերին, այլև տարածաշրջանում ընդմիշտ կորցրեց իր նախկին ռազմական հզորությունն ու ազդեցությունը։

Բայց իրականությունից կտրված, երկիրն ու ինքն իրեն խորագույն ճգնաժամի մեջ գցած ՀՀ քաղաքական իշխանությունն անկախ ամեն ինչից՝ պարտավոր է նկատել տարածաշրջանի՝ ընդամենը երեք ամսում փոխակերպված աշխարհաքաղաքական պատկերը և անել ամեն հնարավորը՝ միջազգային ասպարեզում Հայաստանի շահերի պաշտպանության և առաջմղման համար։ Հայաստանի փոխարեն դա ոչ ոք չի անի։

Արմեն ԱՅՎԱԶՅԱՆ

Քաղաքական գիտությունների դոկտոր

«ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԶՐՈՒՑԱԿԻՑ»,

#12(175), 1 ապրիլի, 2011 թ.

Guest Post: The Grand Failure Of Conventional Economics

Submitted by Tyler Durden on 04/04/2011 11:55 -0400

• Central Banks
• Fail
• Great Depression
• Gross Domestic Product
• Guest Post
• Japan
• Keynesian Stimulus
• Nuclear Power

Submitted by Charles Hugh Smith from Of Two Minds
The Grand Failure of Conventional Economics
The "fixes" of conventional economics such as Keynesian stimulus will all fail catastrophically within the next 10 years.

The next decade will see the complete failure of conventional economics. Why is this so?

If we take the very long view, we find that all of conventional economics developed in the era of ever-cheaper, ever-more abundant energy and the miraculous "low hanging fruit" productivity gains made possible by cheap energy and the tools of mass production and industrialization. Like a creature that was born in the morning and has only seen daylight, conventional economics has never experienced night and so it has no conception of darkness.

This is true of classical, neo-classical, Marxist, Socialist, Keynesian, Neoliberal, "Capitalism with Chinese characteristics," etc.

Not one of these ideological strands of conventional economics recognizes the limits on conventional "growth" as measured by GDP, increased production, etc. When the planet's population stood at 500 million, there were sufficient resources to enable a doubling to 1 billion. Then 1 billion tripled to 3 billion, which doubled to 6 billion. Now, the 600 million high-energy-consumption "middle class" of post-industrial economies is expanding four-fold to 2.4 billion.

There simply isn't enough oil on the planet, in any remotely plausible scenario, for 600 million of China's 1.3 billion people to live on an American scale of oil consumption, not to mention 600 million of India's 1.2 billion, and so on for every developing economy.

As population and energy use per capita have expanded, the curve of consumption approaches an exponential function. Frequent contributor Harun I. has often commented on the impossibility of this curve continuing in the physical world we inhabit. Exponential Growth and Depletion: Chart of the Century? (May 3, 2010)

Here are his recent comments on the impossibility of limitless growth as defined and measured by conventional economics:

Think about what pension funds expect, 8 percent per annum. Let's think about this in terms of inputs and output. For simplicity's sake let's round to 7%. This means that every ten years inputs have to double in order for outputs to double. On the finite sphere that we call earth this reaches its limit at a pace that accelerates. Imagine that today if we were to make two iPads per household. In ten years we would need to make four, then eight, then sixteen, etc. We already have gone from one car per household to two. Since four cars per household is unlikely all eyes are upon China (brace for disappointment).

This goes back to my discussion on thermodynamics. The net energy required for every chemical reaction is constant. In a finite realm, more of something cannot be made. If stranded at sea with few rations of food and water, you can consume it all in one day or portion it out. Regardless of what is decided there will come a point where nothing is left. This nullifies the notion that each successive generation can have a better quality of life. Within the finite sphere of earth, this is simply not possible.

Many smart people have placed their hopes on technological innovations such as nuclear power, fusion, biofuels, and so on. As I have noted here many times, under close examination, each of these promises of limitless cheap energy either violate the laws of thermodynamics or they have severe limits in scalability, cost, waste, etc., or they end up being dependent on cheap, abundant oil for their functioning in the real world.

Others look to innovations such as iPhone apps to provide "growth," conveniently forgetting that an iPhone app is just as dependent on electricity, security, a power-hungry Internet, etc., as a sewage system, highway network or any of the other infrastructures of modern life.

Nothing in conventional economics of any flavor suggests how to create "growth" when oil is scarce/rationed and it costs $300 per barrel. Having been conceived in daylight, conventional economics has never experienced darkness, and has no way to conceptualize a world without "limitless growth."

Behind today's carefully contrived façade of normalcy, the only limitless resources are paper money and propaganda. Everything else is limited by real world constraints. An economy which consumes ever-greater quantities of real-world resources such as oil, and harvests renewable resources such as timber and fish at rates far in excess of their renew rates, will soon encounter shortages and higher prices as those with paper or electronic money bid for the remaining reserves.

The Keynesian experiment is being extended to its ultimate point of failure. Interestingly, China, Europe, Japan and the U.S. are all pursuing the same Keynesian credit-expansion Grand Strategy. It is the single tool available to States and Central Banks imprisoned by conventional economic theories, and they are hitting that single policy switch like cocaine-crazed lab rats clamoring for another hit.

Their lab cage is our world.

The Federal government is now borrowing in excess of $1.6 trillion every year to prop up the Status Quo, fully 11% of America’s GDP and 40% of all Federal expenditures. This stands in stark contrast to the traditional economic view that deficits in excess of 3% of GDP a year are inherently destablizing. Now we borrow roughly four times that much (once we include the off-budget “supplemental appropriations” that run into the hundreds of billions of dollars every year) and the political and financial class evince a complacent confidence that these extremes are sustainable indefinitely.

The globalization of financialization is another conventionally approved system that is unraveling. The world’s central banks and governments are waging an unprecedented “war” on global financial instability using the “battle plans” perfected in the wake of the Great Depression in the 1930s. Unfortunately, they’re fighting the last war, and today’s global financial system is fundamentally different from the one which imploded in the 1930s.

Theirs is not a failure of individuals, but of the whole of conventional economics.

These articles dismantle a key part of conventional economics, the benefits of "free trade":

Economists Are Hopelessly Naive About International Trade

The theory of "comparative advantage" and why it's wrong.

Behind all the elaborate theoretical facades, the foundations of the current system, globalization and cheap, abundant energy, are eroding, and as they devolve then so too will all the promises of "permanent growth" made by conventional economics, along with all the policies and theories that were hatched in the bright light of a long-ago morning.

Azerbaijan Protests - The Revolution has started ...

Հեքիաթն ու իրականությունը մեր կյանքում

Գրել է Լուսանցք

01-04-2011

Հեքիաթ եւ իրականություն – Մեր Անխելք մարդը, Կիկոսը եւ քաջ ՆազարըՈր եկան այլ աշխարհներից ու հաստատվեցին մեզանում Անշուշտ, հիշում եք հայկական հիանալի հեքիաթների այդ՝ հայի համար ատելի, զավեշտալի ու քամահրելի անձերին: Այդ՝ հայ թե անցյալի, թե ներկայի կյանքի արտահայտություն հեքիաթային բացասական կերպարների շարքը կարելի է անընդհատ շարունակել: Բավարարվենք նշվածներով:Վերնագրի մեր-ը հարաբերական հասկանանք, քանի որ Անխելք մարդը, Կիկոսը եւ քաջ Նազարը մեզնից չեն, հայ գենից չեն առաջացել, հայ մայրը չէ այդպիսիններին լույս աշխարհ բերել: Դրանք այլ աշխարհներից են՝ տարբեր ճանապարհներով (հոգեւոր, մարմնական) մեզանում խառնված եւ մեզանում հաստատված: Ասել է թե՝ բուն հայի հետ համեմատ դրանք բիճ, խառնածին, իսկ այդպիսինների համապատասխան հոգեգծերը ձեռքբերո-վի, ոչ բնածին են: Պարզապես մեզանում անխելք մարդիկ, կիկոսներն ու քաջնազարներն այնքան շատ են, որ որտեղ ասես, երբ ասես ու տարբեր ընդգրկումներով ում մեջ ասես չեն բուսնում: Այնպես որ, ստիպված ենք այդպիսիններին առայժմ մերը համարել՝ հուսալով, որ օրերից մի օր հայոց արարչադրոշմ ազգի, գենի ու հոգետիպի մաքրման դեպքում դրանցից ու դրանց հոգեգծերից կազատվենք: Անխելք մարդը, Կիկոսը եւ Քաջ Նազարը վաղու՜ց են հայ իրականություն մտել: Դրախտավայր Հայկական լեռնաշխարհից ադամականների (հողածին-ների) ու արիա-հողածին խառնածինների վտարվելուց հետո դրանք հա՜ դրախտավայր վերադառնալու հույսեր էին փայփայում, վերադառնալ ու ի-րենց մարդկային կերպը թելադրել լեռնաշխարհի բնիկներիս: Այդպիսինների այդ քայլերին հետեւում էին նաեւ երկրի այլ տեղերում ապրողները՝ մոնղոլ-թաթարները, չինացիք, թուրանցիք եւ այլն: Հայաստան թափանցող օտար նվաճողների չարությունը հատկապես ուղղ-վում էր հայ հոգեւոր դասի (քրմության) եւ իշխանական վերնախավի (արքայատան, նախարարական տների), այսինքն՝ հայ ազնվականության սերուց-քի՝ հայ հոգետիպը պահող-պահպանողի, սերունդներին այն ժառանգողի դեմ: Պատահական չէ, որ ամեն մի օտար նվաճողի՝ Հայաստան գալ-գնալուց հետո, որը, պատահում է, դարեր էր տեւում, հայի դիմապատկերում ինչ-որ բան փոխվում էր: Նա իրեն ոչ հատուկ հոգեգծեր էր ձեռք բերում, օ-րինակ՝ ծուլություն, ճակատագրապաշտություն, վախկոտություն, ոչնչապաշտություն եւն: Հայը զգում էր, որ իրենում ինչ-որ օտարամուտ հո-գեգծեր են երեւան գալիս, որոնք վատասերում, փչացնում են իր կյանքը, այն լինել-չլինելու վտանգի առաջ են կանգնեցնում: Ահա եւ դրանք ար-մատապես վերացնելու հնարավորությունը չունենալով (որովհետեւ իր կյանքը ինքնուրույնաբար տնօրինելուց զուրկ էր)՝ հայը դրանց նկատմամբ իր մերժողական վերաբերմունքը արտահայտում է իր ստեղծած մշակույթով՝ աշխատելով այդպես դրանք վերացնել: Հեքիաթի լեզուն հա-յին դա անելու  լավագույն հնարավորություններից մեկն էր տալիս:Զուտ բացասական կերպարներով հեքիաթներ հայ իրականությունում երեւան եկան միջնադարում: Ինչու՞ հենց այդ ժամանակ: Բանն այն է, որ մինչ 301-ը՝ քրիստոնեությունը Հայաստանին պարտադրելու ժամանակները, ոչ մի օտար (ասորա-բաբելական, մակեդոնական, պարսկական, հեթանոս-հռոմեական) տիրապետող իր առջեւ խնդիր չէր դնում հային հայությունից, հայ հոգետիպից լրիվ զրկել ու նրան իր կենսակերպն ու հոգե-տիպը պարտադրել (մասամբ էր անում),-մի բան, որը տեսնում ենք քրիստոնեական, սկզբում՝ հռոմեական, հետո՝ բյուզանդական տիրապետության ժամանակ: Հենց 301-ից հետո ենք Հայաստանում հատկապես տեսնում ոչ միայն առանձին բացասական օտարամուտ հոգեգծերով հայերի, այլեւ՝ այն-պիսինների, ովքեր արդեն լրիվ օտար հոգետիպ են ներկայացնում: Մի իրողություն, որը հայ հեքիաթասացները նկատում եւ պատմում էին: Մեր անզուգական հեքիաթագիր Հովհաննես Թումանյանը  «Անխելք մարդը», «Կիկոսի մահը» եւ «Քաջ Նազարը» հեքիաթների նյութը վերցրել է միջնադարյան հեքիաթներից, զրույցներից, հրաշալիորեն մշակել է: Իսկ դրան մեր մեծ գրողին դրդել են ոչ միայն մեր պատմության մեջ, այլեւ իր ապրած ժամանակաշրջանում լեփ-լեցուն անխելք մարդիկ, կիկոսներն ու քաջնազարները: Հիշում ենք մեծ գրողի հեքիաթները, որովհետեւ դրանց բացասական կերպարների կրողները մերօրյա հայ իրականությունում անթիվ անհամար են, ամենուր են ու հա բուսնում են: «Դա-գլուխ-պահող Կիկոսն է անմահ/ Որ չի ստեղծել ոչ մի ժողովուրդ/ Աշխարհում այդ մեր Կիկոսի նման/ Մի ցայտուն տիպար, այսքան մի հմ-ուտ/ Կերպարանք, որ ողջ մի ժողովրդի/ Անցյալի տիպար/ Պատկերը լիներ1»,-գրում է Չարենցը: Ավելացենք՝ Կիկոսի «ցայտուն տիպարը» բնութագ-րում է ոչ միայն անցյալի, այլեւ՝ իր՝ Չարենցի ժամանակաշրջանի եւ, հատկապես, մեր օրերի հայ ժողովրդի «տիպար-պատկերը»: Նմանատիպը ա-սելի չէ՞ նաեւ Թումանյանի հեքիաթների մյուս «անմահ» տիպարներին՝ ծույլ, բախտին ապավինած Քաջ Նազարին ու կրոնական սնահավատութ-յուններին ու հիմարություններին տրված անխելք մարդուն: Այնպես որ, Թումանյանի անմահ հեքիաթները ինքներս մեզ ճանաչելու, մեզանում հաստատված, ձեռքբերովի թերիները վերացնելու կարեւոր ազդակ կարող են լինել: Համառոտ ներկայացնենք Թումանյանի հեքիաթների իմաստը: Զուգահեռ ցույց տալով նաեւ, որ հեքիաթների տիպարները մերօրյա հայ ժո-ղովրդի ինչ-ինչ ընդհանրական կերպարանքն են արտահայտում: Անխելք մարդըԱյս հեքիաթի իմաստն այն է, որ մարդ իրական կյանքով պետք է ապրի, նրա բնական խելքը նրան պետք է թելադրի իր կյանքի իրական խնդիրներին, պահանջմունքներին ու իրավիճակներին հետամուտ լինել, որն է եւ աստծո հորդոր խորհուրդը նրան, որն է եւ նրա պես մյուս մարդկանց ու բնության ուզածը նրանից: Հակառակ դեպքում՝ բուն իրականությունից վերանալու, սնահավատությանն ու պատրանքներին տրվելով եւ վերացական բաների (բա՜խտ, հավասարությու՜ն, աստծո ասածների սխալ հասկացում) հավատալու դեպքում՝ նա ի վերջո սոված գայլերի (=մարդկանց) կեր կդառնա: Թաք-նատեսորեն մեր մեծ գրողը բացասական վերաբերմունք է արտահայտում կրոնների նկատմամբ, որոնք իրենց ոչ իրական «աստված»-ներով (իրականում՝ մարդկանցով) ու նրանց իբր ասածներով՝ մարդկանց անխելքության են հասցնում ու որպես մարդ վերացնում: Գրողը մերժողական վերաբերմունք է արտահայտում ամեն մի վերացական, կյանքից չբխող ու կյանքին չհանգող գաղափարի ու գաղափարախոսության նկատմամբ: Եթե նկատի ունենանք, որ այսօրվա հայ իրականությունում «կաղ միջնադարն» է գլուխ բարձրացնում իր՝ «քամի սերմանողներով» (Չարենց), որ այն «Արշավում է եւ՛ քո2 եւ՛ աշխարհի վրա՝/ Վարձկան ոհմակների գլուխն անցած՝/ Հագած զարմանալի զրահ», ավելացրած նաեւ այն, որ այսօր երկիրը ողողված է տակավին ջհուդա-մասոնական ընկերություններից եկող սին գաղափարներով, ապա մեր գրողի հեքիաթը մեծ այժմեականություն է ձեռք բերում: Կիկոսի մահըԱյս հեքիաթում հոր կողմից ջրի ուղարկված աղջկա աչքին աղբյուրի գլխին բարձր ծառ է երեւում եւ պատրանքների գիրկնէ ընկնում՝ մոռա-նալով աղբյուր գալու նպատակը. «Հիմի որ ես մարդի գնամ...»: Պատրանքը վարակիչ է լինում «Կիկոսի» ողջ ընտանիքի համար: Ընտանիքի միակ «խելոք» հոր առաջարկով ունեցած միակ եզը մորթում, մի քթոց ալյուրը հաց թխում, ժողովրդին կանչում, ժամ-պատարագ անում, «Կիկոսի քե-լեխն ուտեցնում», եւ այդպես նոր «հանգստանում» են: Հեքիաթի իմաստն այն է, որ հիմար, պատրանքային բաներով (որոնք տվյալ դեպքում ըն-տանիքի «մեծ աղջկա» սեռային բնազդների խաթարման հետեւանք էին) չպետք է ապրել, ապրում, որը վարակիչ կարող է լինել շրջապատի համար ու մեծ վնասներ բերել: Այդ պատրանքաապրումը ենթակային կարող է իրականությունից կտրել, նրան իրենով անել, զրկել գործնականությունից, ապ-րելու կամքից, նրան հիմար քայլերի դրդել, ծուլություն ներարկել եւն: Հեքիաթից գալով մեր իրականություն՝ դրանում լիքը կիկոսա-բանություն (դեմոկրատիա, լիբերալիզմ, կրոնական պես-պես կիկոսներ) ու դրա ողբերգական հետեւանքները չե՞նք տեսնում: Քաջ ՆազարըԹումանյանի անմահ հեքիաթներից մյուսի՝ քաջ Նազարի վերջին մասը մեջբերենք. «Ասում են՝ միջեւ էսօր էլ դեռ ապրում ու թագավո-րում է Քաջ Նազարը: Ու երբ քաջությունից, խելքից, հանճարից, մոտը խոսք են գցում, ծիծաղում է, ասում է./ Ի՜նչ քաջություն, ի՜նչ -խելք, ի՜նչ հանճար. դատարկ բաներ են բոլորը: Բանը մարդուս բախտն է: Բախը ունե՞ս՝ քեֆ արա: Եվ ասում են՝ մինչեւ էսօր էլ քեֆ է անում Քաջ Նազարը ու ծիծաղում է աշխարհքի վրա»: Ասվածը չի՞ համապատասխանում թե՛ Թումանյանի եւ թե՛ մեր ապրած իրականության իշխող դրվածքին, դրանցում էլ քաջնազարները՝ անպիտանները, բախտախնդիրները, ծույլերը, բուն իրենց տանը արհամարհվածները, քաջության, խելքի, հանճարի վրա ծիծաղողները, հանկարծակի աղա դարձողները, որեւէ դեր տանելու համար բնական հասունացում չապրողները, ուրիշների վաստակի մեջ մտնողները, հանկարծակի ձեռք բերած պաշտոնին լինելով՝ երկիրն ու երկրի բնակիչներին իրենց բռան մեջ պահողները չե՞ն իշխում: «Եվ հանդես են գալիս-անկերպարանք, անդեմ-/ Երեկվա (ու այսօրվա,-հեղ.) մեր տերերը չնչին: - / Օ, վաշխառու ճորտեր, հացկատակնե՛ր, մթին/ Սերմանող-ներ քամու ու մուրացկանության,-/ Մեզ ժառանգած գանձի օ, վատնիչներ հետին,/ Որ ափերում հեռու ձեզ ապաստան գտած- կերտեցիք դղյակներ ու ա-պարանքներ,/ Մեր անունից մրրիկ սերմանեցիք» (Չարենց): Սերգեյ ՄանուկյանԵՊՀ փիլիսոփայության եւ հոգեբանության ֆակուլտեի դոցենտ 1 Ուշադրություն դարձնենք, Չարենցը Կիկոսին ժողովրդի (եւ ոչ ազգի) «կերպարանքի» հետ է կապում:2 Նկատի է առնում Հայաստանը: * * * Հեքիաթներ գիտաժողովում էլ են սիրում Երեւանի Հովհաննես Թումանյանի թանգարանում երկօրյա «Արեւելյան հեքիաթ. Արեւելքը հեքիաթում» խորագրով հեքիաթագիտական 3-րդ մի-ջազգային գիտաժողովը եղավ:Զեկուցումներով հանդես եկան ԳԱԱ Հնագիտության եւ ազգագրության ինստիտուտի, Գրականության ինստիտուտի, Երեւանի պետական համալսարանի տարբեր ամբիոնների ներկայացուցիչները, ինչպես նաեւ Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի Գյումրիի մասնաճ-յուղի ազգագրագետները: Գիտաժողովին ներկայացվեցին շուրջ երեք տասնյակ զեկուցումներ: Գիտաժողովի ընթացքում անդրադարձան հայկական հեքիաթներում առկա արեւելյան մոտիվներին, արեւելյան հեքիաթների ժողովածուների թարգմանություններին: Գիտաժողովի նպատակն էր Հայաստանում զարգացնել հեքիաթագիտությունը: Ներկայացված զեկույցները կտպագրվեն «Ոսկե դիվան» հեքիաթագիտական հանդեսում: Կարեն Բալյան «Լուսանցք» թիվ 12 (188), 2011թ.Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում

Պետական խորհրդանիշերն էլի աղավաղվում են...

Գրել է Լուսանցք

01-04-2011

Դիտարկում եւ նկատողություն ՀՀ կառավարական թիվ 3 շենքը՝ պետական խորհրդանիշների աղավաղումներովՇատերին կարող է թվալ, թե ի՞նչ եմ կորցրել եւ ի՞նչ եմ փնտրում: Միանգամից պատասխանեմ, որ կյանքում ավելի եմ կարեւորում մանրուք-ները, քան ավելի կարեւոր թվացող գործերը: Համոզված եմ, որ առհասարակ մանրուքներ չկան կյանքում:Յուրաքանչյուր պետություն ունի իր խորհրդանիշները, որոնք պահպանվում են սրբությամբ եւ պարտադիր կիրառվում պետական բոլոր հաս-տատություններում: ՀՀ կառավարական թիվ 3 շենքի պարագային, այդ հարգանքը, ցավոք, չի նկատվում: Մեր պետության գլխավոր խորհրդանիշը՝ ՀՀ Եռագույն դրոշը տե-ղադրվել է ոչ թե շենքի տանիքին, այլ՝ մուտքի աջ կողմում, ամրացված մի ձողի, ու հաճախ աննկատ է մնում ոչ միայն հեռվից նայողի, այ-լեւ շենք ելումուտ անողի համար: Պետության մյուս խորհրդանիշը՝ ՀՀ զինանշանը, թեեւ տեղադրվել է մուտքի աջ կողմի պատին, սակայն հեռու է ճշգրտությունից: Արդարեւ, զինանշանի կենտրոնում պատկերված երկու առյուծների ետնաբեմի գույնը կապույտ է, իսկ երկու արծիվներինը՝ կարմիր, մինչդեռ ճիշ-տը ընդհակառակն է. կարմիրը խորհրդանշում է հող տարերքը, կապույտը՝ երկինքը: Տվյալ պարագային, դուրս է գալիս, որ առյուծները ճախրում են հայոց երկնքում, իսկ արծիվները գամված են հողին ու չեն կարող իրենց հպարտ ճախրանքն ունենալ: Գույների այս սխալ դասավորումը նաեւ արհամարհանքի դրսեւորում է ՀՀ Սահմանադրական դատարանի նկատմամբ, որ հատուկ որոշումով ամրագրել է նշված գույների ճիշտ դասավորու-մը: Իսկ ինչպես գիտենք, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի որոշումը վերջնական է ու պարտադիր կատարման՝ բոլորի համար, առանց որեւէ բացառութ-յան: Դուրս է գալիս, որ ՀՀ կառավարությունը հենց ի՛նքը չի հարգում ՀՀ Սահմանադրական դատարանի որոշումը: Նման երկրում ոչ միայն օտա-րերկրյա լուրջ ներդրումներ չեն անի, այլեւ հենց քաղաքացին կօտարվի իր պետության կառավարությունից, որից մինչեւ հենց պետութ-յունից օտարվելը ընդամենը մեկ քայլ է:Հուսով ենք, որ ՀՀ կառավարությունը իր պահուստային ֆոնդերից կհատկացնի աննշան մի գումար՝ ՀՀ կառավարական թիվ 3 շենքի մուտքին ու տա-նիքին ՀՀ պետական խորհրդանիշները ճիշտ ներկայացնելու համար: Գեւորգ Յազըճյան    Հայ ազգայնականների համախմբման (ՀԱՀ) խորհրդի անդամ Հ.Գ.- Մեր պետության գլխավոր խորհրդանիշ եռագույն դրոշը, ինչպես տեսնում ենք, շենքի տանիքին չէ: Որտեղ լինելն արդեն գիտենք, բայց լուսանկարելն անիմաստ էր: Գոնե մեր տեսողականը կրկնակի վիրավորել չուզեցինք: * * * Վրաստանն ու Ադրբեջանը  շնորհակալ են... Իսկ Հայաստա՞նը ԿԳ նախարար Արմեն Աշոտյանը հայտնել է, որ «Վրաստանում հայկական համայնքի բնակչության թիվը գնալով պակասում է, իսկ ադրբեջանական համայն-քը, ժողովրդագրական առումով, աճող համայնք է» եւ ադրբեջանական համայնքը չի արտագաղթում, իսկ եթե արտագաղթում է, ապա՝ Ադրբեջան: Իսկ հայկա-կան համայնքից բնակիչները հիմնականում գնում են Ռուսաստան:Նախարարը նշել է, որ ադրբեջանական համայնքը օգտվում է Վրաստանում առկա ադրբեջանական կապիտալի առկայությունից, իսկ հայկական համայնքը այդ հնարավորությունը դեռ չունի: «Վրաստանում հայկական դպրոցների զարգացման գործում մեծ դեր պետք է ունենա հայկական համայնքը: Շուրջ 80 հազարանոց հայ համայնք ու-նենք, իսկ հայկական սեկտորում սովորում է ընդամենը 600 երեխա: Շատերը սովորում են ոչ հայկական դպրոցներում: Հայկական դպրոցների պահ-պանման համար առաջին խնդիրն է ապահովել այդ դպրոցների աշակերտների թիվը. դա շատ կարեւոր հարց է»,- ասել է Ա. Աշոտյանը եւ հավելել, որ օ-րերս Վրաստան կատարած այցի ընթացքում վրացական կողմի հետ պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել այս ուստարվանից վերականգնել Վրաստանի հայ-կական դպրոցներում հայոց լեզվի դասաժամերի քանակը՝ դարձնելով նորից 7-8 ժամ:«Ակնհայտ է, որ իմ ձեռք բերած պայմանավորվածությունից կշահի նաեւ ադրբեջանական համայնքը, քանի որ, եթե հայերենի դասաժամերն են վերա-կանգնվում, ապա վերականգնվելու են նաեւ ադրբեջաներենի դասաժամերը: Ադրբեջանի ԿԳ նախարարը պետք է շնորհակալություն հայտնի վրաց նախարա-րին ու նաեւ ինձ, քանի որ ես մի քիչ ավելի արագ եւ շուտ բարձրացրեցի այս խնդիրը»,- պարզաբանել է մեր նախարարը: Ինչ վերաբերում է հայկական դպրոցների դասագրքերին, նշվեց, որ վրացական կողմի հետ պայմանավորվել են, որ նրանք ՀՀ կուղարկեն վրացերենից հայերեն թարգման-ված դասագրքերի նախնական տարբերակները, որպեսզի մեր մասնագետները կարողանան խմբագրման աշխատանքներ անել:Խոսելով ուսուցիչների վերապատրաստման ծրագրերի մասին, Ա. Աշոտյանը հայտնել է, որ անցած տարի Վրաստանի հայկական դպրոցների շուրջ 100 հայ ուսուցիչ վերապատրաստվել է հայկական կողմի ջանքերով, այս տարի ծրագիրը նորից շարունկվելու է. «100-ից ավելի հայ ուսուցիչներ կվերապատրաստվեն Վրաստանում: Վրացական կողմի հետ համագործակցությունը կարեւոր է երկու երկրների համար: Մենք մասնագիտական մոտեցում ենք որդեգրել վրաց գործընկերոջ հետ կրթական հիմնախնդիրների նկատմամբ, եւ չունենք ոչ մի քաղաքական շահարկման ցանկություն: Սա է արդյունա-վետ աշխատելու բանաձեւը»:Մնում է «արդյունավետ աշխատելու բանաձեւը» նաեւ Հայաստանում կիրառել, որ հայկակա՛ն կրթական համակարգը զարգանա ու զորանա, ոչ թե՝ այլա-լեզու... ՀՀ-ում պե՛տք է հայերենն ու ամեն հայկական բան նախ եւ առաջ պաշտպանված լինեն, այլապես արտերկրում արված բոլոր ջանքերը օտարի ջրաղացին են վերջում ջուր լցնելու, ինչպես նախորդ տարեվերջին Լեզվի մասին եւ Հանրակրթության մասին ՀՀ օրենքները դարձան օ-տարանպաստ ու հայադավ... Վահագն Նանյան «Լուսանցք» թիվ 12 (188), 2011թ.Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում

Մե՛նք պետք է ճանաչենք Արցախի անկախությունը կամ վերամիավորումը Հայաստանի հետ

Գրել է Լուսանցք

01-04-2011

Եթե մենք հաստատե՛նք, ապա միջազգային հանրությունը չի՛ անտեսի ԵԱՀԿ ՄԽ դաշտային առաքելության վերաբերյալ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն հանդես է եկել հայտարարությամբ, որում անհանգստություն է հայտնել«օ-կուպացված շրջաններում շարունակվող բնակեցումների եւ ենթակառուցվածքների զարգացան առումով»: Իսկ Եվրոպայում կարծում են, որ Ադբեջա-նում ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահների զեկույցը ճիշտ չեն ընկալել: Բաքուն նշել էր, որ ԼՂ-ի հարակից շրջաններում հայերի բնակեցման քաղաքականությունը շարունակվում է, «մինչ պատերազմը այնտեղ կա-ռուցված շինությունները, այդ թվում՝ տները, վարչական շենքերը, բժշկական ու կրթական հաստատությունները վերականգնվում են: Շրջանների մեծամասնությունը նույնիսկ ապահովված է բջջային կապով, գազատարներ են կառուցված, տարբեր ծրագրերով 25 փոքր ՀԷԿ է շահագործվում»... Այսպիսով, ըստ Բաքվի հայտարարության, հայկական կողմն անտեսելով ԵԱՀԿ 2005թ. փաստահավաք առաքելության կոչը, շարունակում է 7 շրջանների զարգացման քաղաքականությունը: Իսկ դաշտային առաքելության զեկույցում համանախագահներն արձանագրել էին, որ 2005թ. ի վեր բնակ-չության էական աճ չի եղել, իսկ բնակիչները ազգությամբ հայ, Ադրբեջանի շրջաններից գաղթածներ են:Հայկական կողմն էլ նշում է, որ ԵԱՀԿ դիտորդական առաքելությունը պետք է այցելի նաեւ Արցախի՝ Ադրբեջանի կողմից օկուպացված տարածքները: ԼՂՀ-ին հարող 7 շրջանների վերաբերյալ ԵԱՀԿ զեկույցի կապակցությամբ նշվում է, որ դատելով ամփոփումից՝ կարելի է ասել, թե ԵԱՀԿ դիտ-որդները շարունակում են «բուռն գործունեության իմիտացիա անել», սակայն իրականում գործը տեղից չի շարժվում: Անընդունելի է հա-մարվել այն վերնագիրը, որով ներկայացվել է զեկույցը. «Դիտորդական առաքելության զեկույցը Լեռնային Ղարաբաղին հարող Ադրբեջանի օկուպացված տարածքների վերաբերյալ»: Ազատագրված տարածքներն անվանվել են «օկուպացված»... Իսկ դրանք ԼՂՀ Սահմանադրությամբ ամրագրված տարածքներն են: Զեկույցում հեղինակները մի տեղում «օկուպացված տարածքների» փոխարեն կիրառել են «վիճելի տարածքներ» արտահայտությունը՝ ի-րենց «երկակի ստանդարտները» հետագայում գործադրելու համար... Սա գուցե ակնարկ է հայկական կողմին՝ ավելի վճռական լինելու ազատագրված տարածք-ների հարցում: Ինչեւէ, մերոնք տարակուսում են, որ ԵԱՀԿ դիտորդական առաքելությունը երբեք նմանատիպ դիտարկում չի անցկացրել Արցա-խի՝ Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Շահումյանի, Մարտունու եւ Մարտակերտի շրջաններում... Եթե այսպես շարունակվի, ապա դիտորդական առաքե-լության գործունեությունը կլինի ձեւական: Եվ հետաքրքիր է՝ համանախագահներն «օկուպացված տարածքներ» ասելով հասկանու՞մ են նաեւ Ադր-բեջանի վերահսկողության տակ գտնվող հայկական տարածքները՝ Գետաշենը, Արծվաշենը, Շահումյանը եւ այլն: Հայ քաղաքական գործիչներին զարմացնում է նաեւ այն, որ «միջազգային հանրություն» կոչվածը հիմնականում Ղարաբաղը որպես օկուպաց-ված տարածք չի դիտում, բայց Ղարաբաղ ասելով հասկանում է նախկին ԼՂԻՄ-ը, իսկ ՀՀ-ում եւԼՂՀ-ում դա հասկանում են որպես Արցախի Հան-րապետություն՝ ներկայիս սահմաններով:ԵԽԽՎ ՀՀ հարցով համազեկուցողներ Ջոն Պրեսկոտն ու Աքսել Ֆիշերը մտադիր են Վեհաժողովի սեպտեմբերյան նստաշրջանում ներկայացնել ՀՀ մասին ամփոփ զեկույց, բայց մինչ այդ նրանք հայտարարությամբ են հանդես եկել՝ մեր իշխանություններին կոչ անելով քաղաքական կամք ցուցաբերել եւ անհապաղ լուծել խնդիրները: Խոսքը հատկապես ներքին խնդիրներին է վերաբերում, բայց ինչն ակնհայտ հեռահար ճնշման է նմանվում, որն առնչվում է արցախյան խնդրին...Զեկուցված փաստաթղթի համաձայն, 2010թ. հոկտեմբերի 7-12-ը ԼՂ հարակից շրջաններում իրականացրած դաշտային առաքելության վերաբերյալ համանախագահները եկել են հետեւյալ եզրակացության. «Ճամփորդելով ավելի քան 1000 կմ՝ համանախագահները տեսան ԼՂ-ի հակամարտության ու դրա չկարգավորված մնալու աղետալի հետեւանքները: Մինչ հակամարտությունը գոյություն ունեցած քաղաքներն ու գյուղերը լքված են ու ավերված: Թեեւ վստահելի տվյալներ չկան, բնակչության թիվը կազմում է մոտ 14.000 մարդ, ովքեր ապրում են փոքր գյուղերում ու Լաչին եւ Քելբաջար քաղաքներում: Համանախագահներն արձանագրեցին, որ 2005թ. ի վեր բնակչության էական աճ չի եղել: Բնակիչները՝ մեծամասամբ ազ-գությամբ հայ, այս տարածքներ են տեղափոխվել Ադրբեջանի այլ շրջաններից, ապրում են ծանր պայմաններում՝ թերզարգացած ենթակառուցվածք-ներով, ցածր տնտեսական ակտիվությամբ ու հանրային ծառայությունների սահմանափակ հնարավորություններով: Շատերն անձը հաստատող փաս-տաթղթեր չունեն: Վարչական նպատակներով 7 շրջանները եւ նախկին ԼՂ մարզը միավորվել են 8 նոր շրջանների մեջ»: Համանախագահները նաեւ նշել են. «Այս տարածքներում դաժան իրականությունը խորացրեց համանախագահների այն տեսակետը, որ «ստատուս քվոն անընդունելի է եւ միայն բանակցությունների վրա հիմնված խաղաղ կարգավորումը կարող է ավելի լավ հեռանկար ապահովել նրանց համար, ովքեր ձգտում են ապրել այստեղ ու նրանց համար, ովքեր այժմ ապրում են»: Համանախագահները բոլոր կողմերի ղեկավարներին կոչ են անում ձեռնպահ մնալ այս ու վիճելի այլ տարածքներում որեւէ գործունեությունից, որպեսզի վերջնական կարգավորմանը սպառնալիք չստեղծվի կամ չփոխվի այս տարածքնե-րի բնույթը: Նրանք նաեւ հորդորում են քայլեր ձեռնարկել‘ տարածքում առկա գերեզմանատների ու սրբավայրերի պահպանման ուղղութ-յամբ, ինչպես նաեւ «հստակեցնել անձը հաստատող փաստաթուղթ չունեցող բնակիչների կարգավիճակը»:Վերջում ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահներն արձանագրել են, որ մտադիր են առաքելություն իրականացնել նաեւ ԼՂ հակամարտությունից տուժած այլ տարածքներում եւս»: Դաշտային առաքելության իրականացմանը նախորդող ու հաջորդող շրջանում բազմիցս հայտարարվել էր, որ համանախագահ-ները ՄԱԿ փախստականների հարցերով գլխավոր հանձնակատարի գրասենյակի փորձագետների ու ԵԱՀԿ նախագահողի անձնական ներկայացուցչի մասնակ-ցությամբ, դաշտային առաքելություն կիրականացնեն նաեւ Ադրբեջանի կողմից գրավված ԼՂՀ տարածքներում՝ Շահումյանի, Մարտակերտի ու Մարտունու շրջաններում, բայց...…Ըստ երեւույթին, Արցախի ներգրավումը բանակցություններին, ինչն այլեւս պետք է պարտադրվի հայկական կողմից, կպարտադրի հայկական տա-րածքներում դաշտային առաքելություն իրականացնելու խնդիրը:Իսկ ադրբեջանական կողմը մշտապես սրում է իրավիճակը շփման գոտում եւ փորձում է խոչընդոտել հայկական առաջարկները: Չնայած շատերն են կասկածում, որ Բաքվի ռազմատենչ հայտարարությունները առաջիկայում ռազմական վտանգի կվերածվեն, այնուամենայնիվ, հասկանում են, որ այդ «ռազմական շանտաժով» Ադրբեջանը փորձում է ազդել եւ՛ Հայաստանի եւ՛ միջազգային հանրության վրա: Բայց հենց առաջինը Բաքվում պետք է հասկական, որ ԼՂ-ն չի կարող այլեւս լինել Ադրբեջանի կազմում: Իսկ միջազգային մարդասիրական հանրությունն էլ պետք է կռահի, որ ավելի քան 20 տարի անց նոր սերունդը առհասարակ չի պատկերացնում իր երկիրը Ադրբեջանի կազմում... Պատերազմի վտանգը նաեւ միջազգային տեսաբաններն են մերժում՝ նշելով, որ շահագրգիռ միջազգային ուժերն ու երկրները հետաքրքրված չեն նոր պատերազմով, իսկ Ադրբեջանը միանձնյա նման որոշում հազիվ իրականացնի:Չնայած Հայաստան-Ադրբեջան սպառազինությունների, մրցավազքն ընթանում է ամբողջ թափով, բայց պատերազմը գերտերությունների տնտե-սական շահերին կխփի այս պահին:ԼՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանը Երեւանում հանդիպել է ինչպես ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանին, այնպես էլ ԵԱՀԿ գործող նախագահ, Լիտվայի ԱԳՆ Աուդրոնիուս Աժուբալիսին: Արցախի ղեկավարը ներկայացրել է պաշտոնական Ստեփանակերտի դիրքորոշումը հակամարտության կարգավորման շուրջ՝ ընդգծելով, որ ադրբեջանա-արցախյան հարաբերությունները պետք է կարգավորվեն խաղաղ ճանապարհով ու անմիջական երկխոսության մի-ջոցով եւ կարեւորել է բանակցային գործընթացի լիարժեք ձեւաչափի վերականգնման անհրաժեշտությունը՝ Արցախի լիիրավ մասնակցութ-յամբ, այն համարելով հակամարտության կարգավորման կարեւորագույն բաղադրամասերից մեկը: Նշվել է, որ ՄԽ շրջանակները հակամարտության կարգավորման ամենաարդյունավետ հարթակն են եւ այն այլ ատյաններ տեղափոխելը միայն կվնասի գործընթացին:Իսկ ԵԽԽՎ ԼՂ-ի հարցերի ենթակոմիտեի ստեղծումը չնայած մեծ ողբերգութուն չէ, բայց չի կարող կառուցողական դիտարկվել: Միեւնույնն է՝ ԼՂՀ հիմնահարցի լուծման բանալին Ստեփանակերտում է:ՀՀ ԱԳ փոխնախարար Շավարշ Քոչարյանը վկայակոչելով իրավական փաստաթղթերը՝ հայտնել է, որ «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը Ադր-բեջանի իշխանությունները ճանաչել են դեռեւս 1993թ.»: Այդ տարվա սեպտեմբերի 3-ին ընդունվել է մի փաստաթուղթ. «Բաքու, փաստաթուղթ թիվ 171. Ադրբեջանի ղեկավարությունը լիազորում է Գերագույն Խորհրդի նախագահի տեղակալ Ա. Ջաղիլովին՝ բանակցություններ վարել Ադրբեջանի եւ ԼՂՀ (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության) ղեկավարների հանդիպման կազմակերպման շուրջ: Ստորագրություն՝ Ադրբեջանա-կան Հանրապետության նախագահի լիազորություններն իրականացնող, Ադրբեջանական Հանրապետության Գերագույն Խորհրդի նախագահ՝ Հեյդար Ալիեւ»:Ահա պաշտոնական ստորագրությամբ մի փաստաթուղթը, որը փաստում է, որ Ա. Ջաղիլովը բանակցելու լիազորություններ է ստացել Ադրբեջանի կողմից, իսկ  Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կողմից համապատասխան լիազորություններ է ստացել ԼՂՀ արտաքին գործերի նախա-րար Արկադի Ղուկասյանը: Բանակցություններից հետո ստորագրվել է երկկողմ հուշագիր. 1. Հրադադար, կրակի դադարեցում 1,5 ամսով, 2. ԼՂՀ եւ Ադրբեջանի ղեկավարների հանդիպման կազմակերպում: Այդ հանդիպումը կայացել է Մոսկվայում եւ հանդիպել են այդ ժամանակ ԼՂՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանն ու Ադրբեջանի նախագահ Հեյդար Ալիեւը: Դրանից հետո Բիշքեկում ստորագրվեց հրադադարի հաստատման մասին համաձայնագի-րը:Ըստ ՀՀ ԱԳ փոխնախարարի. «Հենց այս հայտարարություններով, բանակցություններով, արձանագրություններով, ըստ էության, Բաքուն ճանա-չել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը: Եվ եթե Ադրբեջանի այսօրվա ղեկավարությունն ունենար այն իմաստնությունը, որ ուներ իշխանությունն այսօրվա ղեկավարությանը փոխանցած մարդը, բանակցային գործընթացն առաջ կընթանար»... Բայց, ըստ ԼՂՀ ԱԳՆ-ի, Արցախի պետակա-նության ամրապնդման ցանկացած վկայություն Բաքվի մոտ անհամարժեք արձագանք է առաջացնում, եւ պաշտոնական Բաքվի ապակառուցողական նախաձեռ-նությունները հաջողություն չեն ունենա. «Ադրբեջանի ղեկավարության փորձերը՝ միջամտելու հարեւան ԼՂՀ շահերին դիպչող գոր-ծընթացներին, անհիմն են եւ պետք է դիտվեն որպես մեր երկրի հանդեպ թշնամանքի հերթական դրսեւորում»:ԼՂՀ ԱԳՆ-ից նկատել են, որ այսօրվա դրությամբ «ԼՂՀ դիրքորոշումները բանակցային գործընթացում ներկայացնում է ՀՀ-ն այն մասով, որով ԼՂՀ-ն լիազորել է նրան: Սակայն, խաղաղարար գործընթացի բոլոր գործող անձինք, ինչպես նաեւ հասարակական հատվածը, որը շահագրգռված է ադրբեջանա-արցախյան դիմակայության խաղաղ կարգավորմամբ, այդ թվում նաեւ Միջազգային ճգնաժամային խմբին, պետք է հաշվի առնեն այն փաստը, որ վերջին խոսքը, այնուամենայնիվ, պատկանում է ԼՂՀ ժողովրդին ու իշխանություններին»:Իսկ ՄՃԽ-ն առաջարկում է լուծել հակամարտության հետեւանքները, այլ ոչ թե բուն հակամարտությունը, ինչը կողմերի հասարակութ-յունների միջեւ ծայրահեղ լարվածության պայմաններում կրակի վրա յուղ է լցնում: Առանց լրջորեն խորհելու, նոր ճգնաժամային իրավիճակ են ստեղծում, ինչին էլ հենց ձգտում է ադրբեջանա-թուրքական տանդեմը, որպեսզի, օգտվելով աղմուկից՝ փորձի լուծել հարցը իր ձեւով: Պատահական չէ, որ Ս. Ֆրեյզերը Անկարային է վերագրում տարածաշրջանում հիմնական կարգավորողի եւ արցախյան հիմնախնդրի կարգավորման հարցում միջնորդի դերը: Այնպես որ, «Միջազգային ճգնաժամային խմբին» տեղին է անվանել «Ճգնաժամերի ստեղծման խումբ»: Միջազգային հանրությունը պետք է անմիջական հարաբերություններ հաստատի ԼՂՀ հետ եւ անկախ Արցախին ինքը պետք է ինտեգրի միջազ-գային գործընթացներին: Միջազգային հանրությունը չպետք է կրկնի 1990-ական թթ. սկզբին կատարած սխալը, երբ Ադրբեջանի ինքնորոշման իրավունքի ճանաչումը եւ ԼՂ համանման իրավունքի մերժումը ընկալվեցին Ադրբեջանի կողմից որպես քարտ-բլանշ՝ ԼՂՀ դեմ լայնա-մասշտաբ ագրեսիա իրականացնելու ու նրա ժողովրդի կամքը ճնշելու համար: Վերջերս ՀՀ նախագահ, Ազգային անվտանգության խորհրդի նախագահ Սերժ Սարգսյանն անցկացրել է ԱԱԽ նիստ եւ քննության են առնվել ներկա ու հնարավոր մարտահրավերներին դիմակայելու համակարգային կարողությունները, դրանց ամրապնդման ուղղությամբ իրականացվող քայլերի արդյունավետության բարձրացման հարցերը:Արցախի նախագահ Բակո Սահակյանի գլխավորությամբ էլ է տեղի է ունեցել ԱԽ խորհրդի նիստ: Օրակարգում եղել են պարենային անվտանգութ-յան ապահովման խնդիրների, արվելիք միջոցառումների եւ Արցախի զինված ուժերի եւ ուժային կառույցների համատեղ հրամանատարաշտա-բային զորավարժությունների անցկացման արդյունքների մասին հարցերը:Սոչիում կայացած եռակողմ հանդիպումից հետո ԼՂ հիմնահարցի խաղաղ կարգավորման հարցում առաջընթացի որոշակի տարածություն կա. այս-պիսի կարծիք է հայտնել ԵԱՀԿ գործող նախագահ Աուդրոնյուս Աժուբալիսը՝ նշելով, որ առաջընթացի համար անհրաժեշտ է կողմերի կամքը: Նրա խոսքով, ԵԱՀԿ ՄԽ-ն աշխատում է եւ նրա հասցեին հնչող քննադատություններն անտեղին են: ՀՀ-ն համաձայն է համանախագահների տեսա-կետին առ այն, որ միայն խաղաղ, բանակցային կարգավորումը կարող է ապահովել ապագայի ավելի հստակ հեռանկարներ տարածաշրջանի համար: ՀՀ ԱԳՆ-ն ակնկալում է, որ ՄԽ համանախագահները հնարավորին կարճ ժամկետներում կայցելեն ԼՂ-ի Մարտակերտի շրջանի հյուսիսային հատված, Մար-տունու շրջանի արեւելյան մաս, ինչպես նաեւ Շահումյանի շրջան եւ համապատասխան զեկույց կկազմեն այնտեղ տիրող իրավիճակի մասին:Այնուամենայնիվ ՀՀ ԱԳՆ-ն եւ ԼՂՀ ԱԳՆ-ն ուշացնում են միասնական այն հայտարարությունը, որով կա՛մ պետք է հակամարտությունը վերա-դարձնեն Արցախ-Ադրբեջան ձեւաչափ, կա՛մ պետք է արձանագրեն ՀՀ-ԼՂՀ վերամիավորումը, եւ Հայաստան-Ադրեջան բանակցային  ձեւաչափը այլ խնդիրներ կարծարծի այլեւս... Արամ Ավետյան *  *  * Իլհամը չի արդարացրել ԱՄՆ-ի հույսերըԵԱՀԿ ամերիկացի նախկին համանախագահ Ռուդի Փերինեյի օգնական Ջեֆ Գոլդսթրին, ԼՂ-ի հակամարտությանը նվիրված ԱՄՆ Քարնեգի հիմնադրա-մում տեղի ունեցած համաժողովում, հայտնել է, որ «Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահների միջեւ ԼՂ հակամարտության համատեքստում ներքին պայմանավորվածություններ են եղել»: «Ամերիկայի ձայն» ռ/կ-ի փոխանցմամբ, Ջ. Գոլդսթրիի մատուցմամբ, Հեյդար Ալիեւի մահվանից հետո նրան փոխարինած Իլհամ Ալիեւի հետ ԱՄՆ-ն լուրջ հույսեր է կապել՝ մտածելով, որ նրա արեւմտյան կրթությունն ու տա-րիքը դրականորեն կազդեն գործընթացի վրա, բայց այս հույսերը շուտով ի դերեւ են եղել:«Ռոբերտ Քոչարյանի եւ Իլհամ Ալիեւի առաջին հանդիպումից հետո պարոն Փերինեյն ինձ ասաց, թե երկու ղեկավարների խոսակցութ-յունից իրեն պարզ դարձավ, որ նրանք ներքին համաձայնության են եկել՝ շարունակել բանակցությունները՝ գործնականում առանց իրական աոաջընթացի՝ պահպանելով ստատուս-քվոն»,- հայտարարել է Գոլդսթրին: Կարեն Բալյան  «ԷյրԱրցախ» կամ «Արցախէյր». Մայիսից Ստեփանակերտ-Երեւան չվերթը կիրականացվի Մայիսի սկզբից Արցախի նորակառույց օդանավակայանից չվերթ կիրականացվի Ստեփանակերտ-Երեւան-Ստեփանակերտ ուղղությամբ: Տոմսի արժեքը լինելու է շուրջ 50 ԱՄՆ դոլար (18.000 դրամ): Panorama.am-ի թղթակցի հետ զրույցում Արցախի քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչության պետ Դմիտրի Ադբաշյանն ասում է, որ գերժամանակակից տեխնիկայով հագեցած օդանավակայան է կառուցվել: Այժմ շենքում օդային երթեւեկության անվտանգությունն ապահովող համապատասխան սարքավորումների տեղադրման ու մոնտաժման աշխատանքներն են իրականացվում: Ավիադիսպետչերներին, ովքեր հետեւելու եւ վերահսկելու են օդային երթեւեկությունը, ուսանելու են տեղում` Ստեփանակերտի օդանավակա-յանին կից ավիաուսումնական կենտրոնում: Բայց նրանք, Ադբաշյանի խոսքով, մասնագիտական վերապատրաստում կանցնեն նաեւ «Զվարթնոց» օդանավակա-յանում: Ուղեւորափոխադրող ընկերության անունը դեռ չի որոշվել. պաշտոնյան ասաց, որ տատանվում են` «ԷյրԱրցախ» կամ «Արցախէյր» անվա-նումների մեջ: «Դա ճաշակի հարց է: Շուտով ընտրություն կանենք, եւ անվանումը հայտնի կդառնա»,- նկատել է Ադբաշյանը:Ուղեւորափոխադրումն իրականացվելու է SRJ-200 մակնիշի 50 տեղանոց 15 մլն ԱՄՆ դոլար արժեցող օդանավերով: Դրանք անձնակազմի հետ միասին Ստեփանակերտի օդանավակայանը կվարձի Հայաստանից:Երկար տարիներ ավիացիայի ոլորտում աշխատած, Հայաստանում քաղաքացիական ավիացիայի երբեմնի ղեկավար Ադբաշյանն ասում է, որ այս օդանավերը տնտեսող են, ի տարբերություն ասենք 30 տեղանոց «Յակովլեւ 40» մակնիշի օդանավերի: «Մենք հուսով ենք, որ մինչեւ մայիս ամիս ամեն ինչ պատրաստ կլինի, եւ կիրականացվի առաջին թռիչքը դեպի Երեւան»,- հավելել է մասնա-գետը` առանց հստակ ժամկետներ մատնանշելու: Հետագայում արդեն ծրագրեր կան, որ պայմանագրեր կկնքվեն եվրոպական ավիաընկերությունների հետ, եւ չվերթ կիրականացվի նաեւ դեպի Եվրոպա: «Մեր պլաններն անսահմանափակ են, բացի այլ մոլորակներից, մենք համագործակցություն կունենանք եվրոպական ավիաընկերությունների հետ»,- նշել է մեր զրուցակիցը: Սեփ. լրատվություն «Լուսանցք» թիվ 12 (188), 2011թ.Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում

Հայոց հողերն ու ոգին զիջեցինք՝ Հայոց հավատն ուրանալով - ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյան

Հայոց հողերն ու ոգին զիջեցինք՝ Հայոց հավատն ուրանալով - ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյան (անդրադարձ ՀՀ նախագահի մասնակցությանը Նովրուզի տոնին)

Գրել է Լուսանցք

01-04-2011

Հայոց հողերն ու ոգին զիջեցինք՝ Հայոց հավատն ուրանալով ԻԻՀ նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադի հրավերով ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը եղավ Թեհրանում եւ Իրանի նախագահի ու հոգեւոր առաջնորդ Սեյյեդ Ալի Խամենեիի հետ մասնակցեց Նովրուզի պետական տոնակատարությանը:Իրանում միշտ էլ բարձր մակարդակով են նշում Արիական ամանորը, քանզի պարսիկները չեն մոռացել իրենց արիական ծագումը եւ Նովրուզի (Նոր տարվա, Նոր օրվա) Համաշխարհային փառատոն են կազմակերպում: Տոնակատարությանը մասնակցելու հրավեր էր ուղարկվել նաեւ Ադրբեջանի նախա-գահ Իլհամ Ալիեւին, սակայն վերջինս մերժել էր հրավերը: Բայց... Ադրբեջանում Ալիեւի գլխավորությամբ նույնպես նշվել է Նովրուզը: Հայկական տեսանկյուն – Նախ՝ կարիք կա ծավալվելու նովրուզյան այս 2 իրադարձությունների շուրջ, հետո՝ ՀՀ նախագահի այցին ու ԻԻՀ-ում արտահայտած մտքերին:1. Չնայած Իրանը իսլամական հանրապետություն է, բայց այս հարեւան ու բարեկամ երկրում չեն մոռացել հազարամյա արիական ավանդույթները, եւ բնական ապրելակերպի համաձայն, Ամանորը՝ Տարեփոխումը, նշում են ինչպես բնապաշտ արիները: Նշում են գարնանամուտին՝ մարտ ամսին: Եվ սա բնական է՝ Բնության Վերազարթոնքն է բերում Նոր կյանք՝ Նոր տարի: Սա այնքան ակնհայտ է, որ իմաստ չկա ծավալվելու: Իրանում ո՛չ շահ-թագա-վորի ժամանակներում, ո՛չ էլ իսլամական հեղափոխությունից հետո, չուրացան նախնյաց ծագումն ու արժեքները, եւ պահպանվեցին արիական-հեթանոսական շատ տաճարներ ու հնավայրեր, տոներ ու ծեսեր: Եվ իսլամական աշխարհում ընդունված մուսուլմանական Նոր տարին առանձին նշող իրանցիները առանձնահատուկ նշում են նաեւ Նովրուզը, ո-րը որեւէ կապ չունի մուսուլմանական կրոնի եւ Նոր տարվա հետ: Մահմեդականներն իրենց Նոր տարին նշում են Մուհամմեդ մարգարեի՝ Մեք-քայից Մեդինա փախուստի տարեդարձի օրը՝ Լուսնային տոմարով, եւ այն կապ չունի Նովրուզի հետ, որն Արեւապաշտական տոն է: Իսլամական երկր-ներում Նովրուզը չի էլ նշվում, եւ շատերն անգամ տեղյակ չեն դրա մասին, ինչպես իհարկե, քրիստոնեական շատ երկրներում՝ Արիական ամանո-րի մասին: Իսկ մուսուլմական Նոր տարին շարժական է՝ փոփոխական, եւ ժամանակի ընթացքում կարող է նշվել տարվա 4 տարբեր եղանակներին, այ-նինչ Նովրուզը հստակ օր ունի...2. Ադրբեջանում, Հեյդար Ալիեւի օրոք, մարտի 21-ը պետական տոն հռչակվեց, եւ Նովրուզը «մտավ» այս երկիր: Արհեստական երկրի քոչվոր՝ լուսնա-պաշտ բնակիչները հաստատվեցին հայոց հողերի վրա, ու մեր երկրի մի հատվածը «դարձրեցին» Ադրբեջան, արեւապաշտական Նոր տարին էլ «դարձրե-ցին» լուսնապաշտ թյուրքական զանգվածի ամանոր... Այսպիսով՝ իրենց արիական ծագում «շնորհեցին» եւ «դարձան» արիացի հայերի տարածքների ու բնապաշտական որոշ արժեքների «տերուտնօրեն»...Ամփոփելով այս կարճ մեկնաբանությունները, կնկատենք հակադիր ծայրեր. 1. Պարսիկները փոխելով իրենց երկրի անունը (Պարսկարստանից Իրան), ազգի անվանումը (պարսիկներից իրանցիներ) եւ կրոնը (արիական, զրա-դաշտական-իսլամական), միեւնույնն է՝ մնացին ծագումով որպես արիացիներ, հավատով՝ բնապաշտներ... 2. Ադրբեջանցի կոչվող թյուրք-թաթարական տարրը չունենալով հայրենիք՝ ստեղծեց այն՝ այլոց (հիմնականում՝ մեր) հողերի վրա՝ Ադրբեջան, քոչվոր կարգավիճակից «դարձավ» նստակյաց, իսկ որդեգրած իսլամական կրոնին տվեց արեւապաշտական երանգներ... Ու վերջերս էլ, Ալիեւի գլխավորութ-յամբ՝ կրակի ծեսով, Բաքվում անցկացվեց Նովրուզի պետական տոնը:Եթե պարսիկները դա անում են բնականորեն, ապա ադրբեջանցի կոչվածները՝ միայն արհեստականորեն: Բայց անում են: Նրանք մեր հողերը սեփա-կան «հայրենիք» են համարում, մեր ծագմանն ու հավատին են «տեր» կանգնում, դրա համար էլ մե՛ր տոները իրե՛նց մոտ պետական մակարդակով են նշում: Վաղն էլ կասեն (արդեն ոմանք ասում են, այդ թվում՝ որոշ «հայեր»), թե հայերը քրիստոնեության օրոք ազգ դարձան, իսկ իրենք հա-զարամյակների Նոր տարի ունեն... եւ արիականններն իրե՛նք են:Իսկ ի՞նչ ենք անում մենք՝ հայերս: Քրիստոնեական կրոնի բարբարոսաբար մուտքը Հայաստան տեղի ունեցավ մահ ու ավեր սփռելով: Եվ նրանք, ով-քեր «փաստում» են, թե հայերը գրկաբաց են ընդունել այս կրոնը՝ հուդա-քրիստոնեությունը, ապա ստում են եւ անարգում հազարավոր հայոր-դի-արորդիների հոգիները՝ զանգվածային ջարդերի զոհ դարձած: Քրմական դասի եւ հայ-արիական տաճարների ոչնչացումը աննախադեպ հոգեւոր ե-ղեռն էր, ինչը զուգակցվեց արիադավան հայերի զարգվածային սպանդով: Ով կփորձի հավաստել, թե Հիսուսի կրոնը եկավ փրկելու հայությանն ու Հայաստանը, ապա մենք կփաստենք, որ 301թ. եղեռնից հետո հայությունը կորցրեց իր ազգային ոգին ու առաքելությունը, Հայաստանն էլ՝ իր բնական սահմանները... Եթե պարսիկները պահպանեցին իրենց արիական ոգին ու հավատքային շատ տարրեր, ապա հայերը, չնայած դարավոր դիմադրությանը (12-րդ դարում,  դեռ գոյատեւում էր Արեւորդիների համայնքը), հիմնականում չպահպանեցին իրենցը: Բոլոր հին ազգերը՝ հույները, հնդիկները, պար-սիկները, հրեաները եւ այլք, պահպանեցին իրենց հին մշակույթն ու ավանդույթները, տաճարներն ու տարաբնույթ կոթողները, բայց քրիստոնյա հայերը անաստվածային մի զգացողությամբ ոչնչացրեցին ամեն հայկական բան՝ մարդ, թե շինություն... տոներ, ծեսեր, հավատ, մշակույթ, գիր-գրականություն ու գիտություն, կացութաձեւ եւ ամեն բան: Ինչպես բանվորա-գյուղացիական պրոլետարները «քանդեցին հին աշխարհը եւ նորը կառուցեցին» (որից ոչինչ չմնաց), այդպես էլ հուդա-քրիստոնյաները քանդեցին Հայոց Աշխարհը եւ իրենց նո-րը առանց Հայ Աստվածների, հայ քրմերի, հայ քաղաքակրթության կառուցեցին: Կառուցեցին Եհովա աստծո «երկրային որդու» Հայ(Հրեա)աստանը (սրանից էլ ոչինչ չի մնալու)... Բանվորա-գյուղացիական դասակարգը խոսում է աղքատների անունից, հուդա-քրիստոնյաները՝ «երանի հոգով աղքատների» անունից... Եվ ահա, բոլոր հայ-արիական տոների փոխարեն քրիստոնեաբար նշվում են այլոց տոները, այլոց ծեսերով ու այլոց աստծուն ուղղված... Ինչեւէ, այս մասին բազմիցս արտահայտվել ենք: Դառնալով Նոր տարուն, ասենք, որ քրիստոնյա հայերն էլ չեն նշում գարնանամուտը՝ Հայոց ամանորը՝ մարտի 21-ը՝ Արեգ ամսվա Արեգ օրը, այլ ձմռան խոր քնի մեջ (ձմեռը բնության հարաբերական մահն է բնորոշում)՝ հունվարի 1-ին, նշում են իրենց Նոր տարին: Իսկ թե այդ օրն ինչ է փոխվում բնության մեջ եւ արդյո՞ք կան տիեզերական ազդեցություններ, ուրեմնեւ՝ փոփոխություններ, կարեւոր չի համարվում... Բայց չէ՞ որ Տիեզերքն էլ ունի Գարուն, Ամառ, Աշուն եւ Ձմեռ...Վերստին անդրադառնալով ՀՀ նախագահի Թեհրան այցին՝ մեր տարակուսանքն արտահայտենք Սերժ Սարգսյանի արտահայտած որոշ տեսակետների մասին: Մասնակցելով Նովրուզի տոնակատարությանը՝ ՀՀ նախագահը հանդես եկավ շնորհավորական խոսքով. «Նովրուզի տոնն իր գեղեցիկ ու բարի ավան-դույթներով եւ ծեսերով հազարամյակների ընթացքում յուրաքանչյուր գարուն նշվում է մեր տարածաշրջանում՝ ջերմ ու բարեկամական մթնո-լորտում միավորելով տարբեր ժողովուրդների: «Նովրուզ» բառն իր մեջ խորհուրդ ունի: Այն նշանակում է «Նոր օր», ինչն ազդարարում է գարնան գալուստը, կյանքի զարթոնքը: Հենց այդ օրերին է, որ բնությունն իրապես արթնանում է, եւ ամեն ինչ սկսվում է նորից. ահա թե ինչպես է հնագույն քաղաքակրթություն ունեցող Իրանի ժողովուրդը պատկերել ու արժեւորել կյանքի հավերժականությունը: Գարնանա-յին զարթոնքի ծեսը հոգեհարազատ է նաեւ մեզ՝ հայերիս: Տյառնընդառաջը, որ հայկական հնագույն տոներից է, ավանդույթի համաձայն, նշվում է փետրվարի 14-ին: Թեեւ տոնը ձմռանն է, սակայն այդ օրն արդեն զգացվում է գարնան շունչը, եւ, ըստ մեր պապերի հնագույն պատկերա-ցումների, տոնը մեղմում է ցուրտը եւ ազդարարում գարնան սկիզբը: Տոնը խորհրդանշում է լույս, ջերմություն, երիտասարդություն, սեր, պտղաբերություն եւ օրհնանք է բերում նորապսակ զույգերին»:Հարգարժան նախագահ, ընդունեք, որ այս խոսքերը որպես «բաց նամակ» եմ հղել Ձեզ. հետաքրքիր է, թե՞ ով է այս հարցերում Ձեր խորհրդա-կանը, արդյո՞ք նա դեռ շարունակում է ապրել (հայրս այսպես կհարցներ)...Իհարկե շատ լավ է, որ ողջունել եք «հնագույն քաղաքակրթություն ունեցող Իրանի ժողովրդին», ով գարնանը «պատկերել ու արժեւորել է կյանքի հավերժականությունը», շատ լավ է նաեւ, որ ընդգծել եք, թե «գարնանային զարթոնքի ծեսը հոգեհարազատ է նաեւ մեզ՝ հայերիս», բայց ո՞վ է Ձեզ հուշել, թե գարնան զարթոնքի ծեսը այսօրվա Տյառնընդառաջն է, որ «հայկական հնագույն տոներից է, ավանդույթի համաձայն նշվում է փետրվարի 14-ին» եւ դա է Նովրուզի համարժեքը...Տիար նախագահ՝ որպես հայորդի, որպես արիադավան-հեթանոսական հավատի, Հայ Աստվածների հետեւորդ, ակնկալում եմ Ձեր պատասխանը, թե ո՞վ է նման ձեւով արտահայտվելու խորհուրդ տվել Ձեզ: Ի՞նչ հիմքով եւ իրավունքով:Փոխանակ շարունակվեր Ձեր վերոհիշյալ միտքը եւ նշվեր, որ «ըստ մեր պապերի հնագույն պատկերացումների», Գարնան Վերազարթոնքը կապ ունի Հայոց ռազմի ու զորության Աստված Վահագնի վերածննդի հետ, նշվել է Հայոց Ամանորի (նույն՝ Նովրուզի) հետ բոլորովին կապ չունեցող մի տոն՝ Տյառնընդառաջը, որը նախկինում էլի եղել է հայ-արիական սրբազան տոն: Ի դեպ, սա էլ ոչ թե Հիսուսին՝ մարդ-աստծուն նվիրված Տյառ-նընդառաջն է, այլ Տիեզերքի Արարչին (Աստվածների եւ Ամենայն Արարման Հորը) նվիրված տոն է՝ Գարնան Վերազարթոնքին ընդառաջ, որը Հայոց Աշ-խարհ է բերում Վահագն Աստվածը...Եթե այդ խորհրդականները  իրավացիորեն կարծում են, որ կարելի է հարեւան երկրի բնական ու ազգային Նոր տարին նշել բարձր մակարդակով ու շնորհավորել, ապա ինչու՞ անիրավացիորեն Ձեզ խորհուրդ չեն տալիս մարտի 21-ին էլ՝ Արիական Գառնո տաճարում (կամ այլ հնավայրում) նշել Հայոց Ամանորը եւ շնորհավորական ուղերձ հղել հայ արիադավաններին (հեթանոսներին), ովքեր ապրում են ինչպես Հայաստանում, Արցախ-ում, այնպես էլ՝ Սփյուռքում: Այդ օրը ՀՀ-ում զլմ-ները անդրադառնում են պարսիկներին (սխալ նշելով, թե մուսուլմականան Նոր տարի է), հրեաներին (իրենց փրկության օրն է նշվում) եւ այլոց, բացի հայ արիներից, որոնցից շատերը մասնակցել են երկրի անկախացմանը, Ար-ցախի եւ այլ հայկական հողերի ազատագրմանը, պետության կայացմանն ու կառուցմանը եւ շարունակում են մասնակցել: Ձեր խորհրդականների համար դժվա՞ր է այսօրինակ հուշումը, թե՞ քրիստոնեության 1-ին զոհը դարձած երկրում «լայեղ» չէ անել դա... Տեղեկացնենք, որ ինչպես պարսիկները (հազարավոր իրանցիներ են գալիս Հայաստան մարտի 21-ին), այնպես էլ հայաստաբնակ շատ եզդիներ, նաեւ սփյուռքահայեր՝ հայարիականներիս հետ են նշում Արիական ամանորը, մասնակցում են ՀԱՄ միջոցառումներին: Մենք համագործակ-ցում ենք նաեւ այլ արիական ազգերի հետ՝ ՌԴ-ից, ԱՄՆ-ից, Եվրոպական, ասիական երկրներից: Այդ ինչպե՞ս է լինում, որ հազարավոր մարդիկ՝ հայ եւ այլազգի, գիտեն (անգամ դեսպանատների աշխատակիցներ), որ մարտի 21-ին Հայոց ամանորն է նշվում, իսկ մեր իշխանության պատասխանա-տուները միմիայն եկեղեցական պատմագրությունն են «սրբագրում» եւս մեկ անգամ... Թե՞ կրոնապետություն ենք դարձել: Հանուն ինչի՞... Հանուն ու՞մ...Շարունակենք մեջբերել ՀՀ նախագահի խոսքը. «Բացի այդ, 301թ. քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն աշխարհում առաջինն ընդունած մեր հավատավոր ժողովրդի գլխավոր տաղավար տոնը Սուրբ Զատիկն է՝ մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի հրաշափառ Հարությունը, եւ ակնհայտ է նրա ծիսա-կարգի նմանությունը Նովրուզի ծեսերի հետ: Տոնի ընթացքում հայերն էլ իրենց տոնական սեղանները զարդարում են հավիտենականության խորհրդանիշը հանդիսացող գունավոր հավկիթներով եւ բնության վերածննդի խորհուրդն արտահայտող նորածիլ բույսերով: Սրանք ընդամենը մի համեստ օղակն են ընդհանրությունների այն մեծ շղթայի, որը դարերի ընթացքում ձեւավորվել է Հայաստանի, Իրանի ու մեր տարածաշր-ջանի այլ ժողովուրդների միջեւ»:Սա արդեն կրոնական տեսություն է, Զատիկը որեւէ կապ ու նմանություն չունի Նովրուզի էության հետ: Ձեր խորհրդականներն այս մասով էլ են վրիպել... Նախ՝ հայերը Տրնդեզին կրակ են վառում, ինչպես հեթանոսական ժամանակներում ու հաստատ Քրիստոսին ընդառաջ չեն թռչում կրակի վրայով, անգամ մտքներով չի անցնում դա թռչելիս: Եվ իզուր չէ, որ եկեղեցին դարեր շարունակ պայքարում է այդօինակ կրակապաշտության դեմ՝ փորձելով այն վերացնել «կրակի հետ խաղացող» հայի հոգուց... Հետո՝ իսկ Զատիկը ոչ թե Քրիստոսի հրաշափառ հարությունն է բնորոշում, այլ կրկին կապված է գարնան հետ եւ գունավոր ձվեր ներկելով հայերը գարնան գույների հարությանն են սպասում, Զատկի օրը զատվում են բնության գույները (մինչդեռ քրիստոնեությունը բազմագույն զատիկը չի ընդունում, ձվերը ներկվում են միայն կարմիր՝ հայտնի պատճառաբանությամբ)... Միայն արիական ձեւով նշվող տոները կապ ունեն Նովրուզի հետ, ինչի մասին ցավալիորեն չի խոսել Հայաստանի նախագահը, ով վերջերս պատ-մության ու գիտության հրաշալի դասեր է տալիս Ադրբեջանի նախագահին (եւ ոչ միայն նրան), խոսում հայոց լեզվի ու ծագման առնվազն ութ-հազարամյա պատմությունից... Իսկ նախագահի խորհրդականները չեն մտածե՞լ, թե 8.000 տարի առաջ հայերն ու պարսիկները գարնանամուտը՝ հա-յոց Ամանորն ու պարսկական Նովրուզը ինչպե՞ս են նշել: Քրիստոսի ծննդի կամ հարության հետ են էլի կապե՞լ... 1700-ամյա քրիստոնեական կրոնը այդ ե՞րբ դարձավ հայ-պարսկական «ընդհանրությունների այն մեծ շղթան», որը «դարերի ընթացքում ձեւավորվել է Հայաստանի, Իրանի ու մեր տարածաշրջանի այլ ժողովուրդների միջեւ»: Միմյանց հավերժ հակադիր քրիստոնեությունն ու մահմեդականությունը չեն կարող ընդհանրություններ ստեղծել, այդ կրոնները հենց միմյանց հակադրելու նպատակով էլ ստեղծել են... Իսկ ընդհանրությունները ստեղծ-վել են միասնական արիական հավատի ու կեցակարգի պայմաններում: Եվ սա անհերքելի է:Եվ հարգարժան նախագահի այն միտքը, թե Նովրուզ-Նոր տարին «ավանդույթներով ու ծեսերով հազարամյակների ընթացքում յուրաքանչյուր գա-րուն նշվում է մեր տարածաշրջանում՝ ջերմ ու բարեկամական մթնոլորտում միավորելով տարբեր ժողովուրդների», հաստատ 1700 տարվա հաշվարկով չի ասված: Քանզի հազարամյակները գոնե 2-3 ՀԱՏ պետք է լինեն:Երբ մենք հրաժարվում ենք մեր հայրենիքից, ծագումից, արժեքներից կամ հավատից, կամ՝ անգամ անտեսում ենք, ապա այս բնական արժեքներին տեր են կանգնում օտարները, եւ մենք մեր պատմության եւ առկա իրականության մեջ հայտնվում ենք երկրորդական դերերում...Բավ է: Ճշմարտությունը ուժեղների՛ մենաշնորհն է: Իսկ նպատակին հասնում է միայն ուժեղը: Նախեւառաջ՝ հոգո՛վ ուժեղը: ճշմարտութ-յունը գուցե հատու է, բայց միակ միջոցն է հայի առաքինություններին վերադառնալու եւ դեպի առաքելություն գնալու... Արմեն Ավետիսյան, Հայ Արիական միաբանության առաջնորդ «Լուսանցք» թիվ 12 (188), 2011թ.Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում

Անցնե՛լ հակահարձակման... մինչեւ Բաքու... Թուրքիան նաեւ Ջավախք է սողոսկել...

Գրել է Լուսանցք

25-03-2011

Անցնե՛լ հակահարձակման «Արդեն բազմիցս ադրբեջանական կողմը խախտում է 1994թ. մի կերպ ձեռք բերված փխրուն զինադադարը եւ փորձում է սադրել հայկական կողմին՝ պարբերաբար վնաս հասցնելու գործելակերպով: Այսպիսով, նաեւ միջազգային շահագրգիռ կողմերին իբր փաստի առջեւ կանգնեցնելու եւ սեփական ռազմա-քաղաքական շահերը պարտադրելու փորձ է արվում»: Շուրջ 1 տարի առաջ Հայ Արիական միաբանությունը հանդես եկավ հայտարարությամբ եւ ՀՀ ու ԼՂՀ իշխանություններին կոչ հղեց՝ նախապատրաստվել եւ հերթական ադրբեջանական սադրանքներից հետո անցնել նախահարձակման... Հայ ազգայնականները Արցախ-ԼՂՀ-ն հայտարարել են ՀՀ անբաժանելի մասը՝ հաշվի առնելով ԼՂ-ի եւ ՀՀ-ի 1988 եւ 1989 թթ. խորհրդարան-ների որոշումները: Եվ հայտարարել են, որ Արցախի սահմանների անվտանգությանը սպառնացող յուրաքանչյուր գործողություն Հայաստա-նի դեմ ուղղված պետք է դիտարկել:Կարծում ենք՝ ՀՀ իշխանությունները պետք է եւս մեկ անգամ ճանաչեն ՀՀ-ԼՂՀ վերամիավորման փաստը եւ համարժեք միջոցների դիմեն՝ պաշտպանելու հայության իրավունքներն ու անվտանգությունը փաստացի միասնական երկրի մի հատվածում:Անհրաժեշտ է՝1. ՀՀ եւ ԼՂՀ խորհրդարանների միջոցով համատեղ վերահաստատել երկու հայկական պետությունների արդեն փաստացի վերամիավորումը եւ դի-մել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի երկրներին, որ այլեւս հաշվի առնվի այդ հանգամանքը՝ ԼՂ-ի հարցի կարգավորման փաթեթում:2. Դիմել նաեւ ՄԱԿ-ին, որն Ազգերի Լիգայի իրավահաջորդն է, եւ պահանջել, որ ՄԱԿ-ը հետեւողական լինի իր նախորդի՝ ԱԼ-ի վճիռների իրակա-նացման մեջ:Իսկ ՄԱԿ-ի նախորդը՝ Ազգերի Լիգան 1920թ. իրավացիորեն մերժել է Ադրբեջանի ԱԼ ընդունվելու դիմումը՝ պատճառաբանելով, որ այդ հանրա-պետությունը չունի «կայուն կառավարություն եւ չի վերահսկում այն տարածքները, որոնց հավակնում է»: ԱԼ-ն ուրվագծել է նաեւ «Լեռնա-յին Ղարաբաղ» վիճելի տարածքի սահմանները, որոնց խնդիրը պետք է կարգավորվեր Փարիզի Խաղաղության համաժողովում: Ըստ ԱԼ-ի քարտեզի, «Լեռնային Ղարաբաղ» վիճելի տարածքի մեջ էին մտնում ոչ միայն ԼՂՀ-ն ու այսօրվա ազատագրված շրջանները, այլեւ՝ Գանձակը, Դաշքեսանը, Խանլարը, Նավթալանը, Գեդաբեկը, Շահումյանի շրջանը եւ այլ տարածքներ:  Այսպիսով, եթե նույնիսկ պատմական եւ իրավական տեսանկյունից շատ հեռու չգնանք, էլի ակնհայտ է, որ առ այսօր ԼՂՀ-ն (հայությունը) փոր-ձել է վերականգնել ու պաշտպանել իր պատմական-օրինական՝ միջազգայնորեն ճանաչված սահմանները: Իսկ եթե հեռու գնանք, ինչպես հայ արիա-կաններն են նշել իրենց վերոնշյալ հայտարարությունում, ապա թուրք-ադրբեջանցի անուն չենք էլ գտնի մեր տարածաշրջանի որեւէ երկրի ո-րեւէ պատմական քարտեզի վրա... Իսկ Ադրբեջանն իր կարճ գոյության ընթացքում (ընդամենը մասոնա-բոլշեւիկյան որոշմամբ ստեղծված) երբե-ւիցե միջազգայնորեն ճանաչված հաստատուն սահմաններ չի ունեցել: Ու «խորհրդային ժառանգությունից» էլ ինքնակամ հրաժարվել է: Ուստի՝ ՀՀ իշխանությունները հաջորդ իսկ սահմանային սադրանքի դեպքում ոչ միայն պետք է համարժեք պատասխան տան թշնամուն, այլեւ ... կարող են անցնել հակահարձակման՝ շարունակելով վերամիավորել հայկական այն հողերը, որոնք այսօր էլ մնում են ադրբեջանական բռնազավթ-ման աքցաններում եւ Ազգերի Լիգայի (ուրեմնեւ՝ ՄԱԿ-ի) համապատասխան որոշումներով պատկանում են ««Լեռնային Ղարաբաղ» վիճելի տա-րածքի»-ն, այսինքն՝ Հայաստանին վերամիավորված Արցախին:Պետք է մեկընդմիշտ լուծել այսպես կոչված ադրբեջանցիների (իրականում՝ կովկասյան թյուրք-թաթարների) հետ մեր հարցերը, իսկ դա հնարավոր է միայն հայկական հողերի ամբողջական ազատագրման դեպքում: Ուրեմն, այստեղ էլ մի մեջբերում անենք ՀԱՄ հայտարարությունից. «Պետք է հաջորդ իսկ ադրբեջանական հարձակումը ավարտվի հայկական կողմի հակահարձակմամբ եւ Շահումյանի շրջանի, Դաշտային Արցախի (Ուտիքի), Գան-ձակի ազատագրմամբ»...Վստահ ենք, սա ոչ միայն հայ ազգայնականների, այլեւ հազարավոր ազատամարտիկների ու հարյուր հազարավոր հայորդիների կամքն ու նպատակն է: Բոլոր նրանց ցանկությունն է, ովքեր պատրաստ են դադարեցված ազատագրական պայքարի վերսկսմանը:Իսկ Բաքվում երեւի թե փորձում են մի՜ կերպ մոռանալ, որ 1994թ. իրենք էին աղերսում զինադադար, որպեսզի հայկական ուժերը չհաս-նեն ... Բաքու: Ըստ ամենայնի՝ եկել է սխալն ուղղելու ժամանակը... Նարե Մշեցյան *  *  * Թուրքիան նաեւ Ջավախք է սողոսկել Տարբեր վերլուծաբաններ արդեն լրջորեն մտահոգություն են հայտնում, որ մահմեդականների թիվը Վրաստանի Քվեմո-Քարթլի նահանգում արագ տեմպերով աճում է: Սա մտահոգիչ է, քանզի այնտեղից էլ նրանք ներթափանցում են Ջավախք, ինչը լուրջ մարտահրավեր է Հայաստանի ու հա-յության համար: Հայաբնակ ու հայկական Ջավախքում ամեն տարի նպատակայնորեն մահմեդականների թիվն ավելացվում է: Այլեւս չբարձրաձայնելով թուրք-մեսխե-րի՝ Ջավախքում բնակեցնելու մասին, այլ ձեւով է ընթանում այս հայկական տարածքի մահմեդականցումը:Նաեւ փորձեր են արվում այլ  մահմեդականներով (ասեք՝ աջարներով) բնակեցնել Ջավախքը...Գտնվելով ենթակառուցվածքների միջազգային խաչմերուկում, լինելով նաեւ տարանցիկ ճանապարհ՝ Ջավախքը վրացական ու թուրքական (մահմեդական) զանգվածների ներթափանցման համար մեծ հնարավորություն է ընձեռում: Մեսխեթցի թուրքերի՝ Ջավախքում վերաբնակեցնելու քաղաքակա-նությունը չի բարձրաձայնվում, սակայն արդեն մեսխեթցի թուրքերի ավելի քան 30 ընտանիք է ապրում Ախալցխայում: Եվ սա դեռ սկիզբն է, Թբիլիսին ԵԽ առջեւ իր պարտավորություններից ելնելով՝ շարունակելու է այս հակահայ քաղաքականությունը:Ջավախքում ապրող հայերը, այդպես էլ չկարգավորվող վատ սոցիալ-տնտեսական պայմաններից հոգնած, լքում են իրենց բնակավայրը, իսկ դա նպաս-տում է եւ՛ Ջավախքի հայաթափմանը, եւ՛ թրքացմանն ու մահմեդականացմանը: Վրաստանի իշխանությունները հասկանալի պատճառներով մեծ ներդրումներ չեն անում Ջավախքում, բայց գոնե Հայաստանը եւ սփյուռքահայությունը կարո՞ղ են անել դա... Հետո կգա մի պահ, որ այլեւս ուշ կլինի եւ հայրենասիրական ճառերն էլ անօգուտ կհնչեն՝ ինչպես Նախիջեւանի պարագայում... (1990թ. եւ հետո էլ մենք կարող էինք վերատիրել Նախիջեւանը, ինչպես Արցախը, բայց...):Իսկ ներդրումներ անողներն այսօր միայն թուրքերն են, նույնիսկ Փարվանա եւ Քուռ գետերի ՀէԿ-երի շինարարության ամբողջ բաժնետե-րերը թուրք ներդրողներ են: Ցավալի է, բայց Հայաստանը չի նպաստում հայ ներդրողների՝ Ջավախքում ծավալմանը (բայց Թբիլիսիում ներդնում են), իսկ Իրանի գործա-րարներն առավելապես աշխատում են Ջավախքի հենց կողքին գտնվող ադրբեջանաբնակ շրջանների հետ, իսկ հայկական Ջավախքում՝ ոչ...Հիմա ինչ ասենք, որ ... չասենք ... ՀՀ գործարարներին նույնիսկ չենք էլ ասում... Իսկ Իրանի գործարարները Ադրբեջանի կողմից իրենց տարածքային պահանջներ ներկայաց-նելը երեւի դեռ քիչ են համարում եւ աշխատում են ադրբեջանական տարրի հետ: Եթե անգամ ՀՀ իշխանությունները հայ գործարարներին «չեն կարողանում» Ջավախք ուղղորդել... ապա գոնե որոշակի ձեւերով կարելի է ջավախ-քահայերին միջոցներ տրամադրել՝ տնտեսական գործունեություն ծավալելու եւ հայրենիքում մնալու համար: Արտակ Հայոցյան «Լուսանցք» թիվ 11 (187), 2011թ.Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում